USAFI WA MAZINGIRA

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza na Kujibu - Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya kuzingatia katika kusikiliza mjadala
- Kushiriki mjadala kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kuchangamkia kushiriki katika mijadala ya miktadha mbalimbali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama na kusikiliza mjadala kuhusu usafi wa mazingira katika kifaa cha kidijitali
- Kutambua vipengele vya kuzingatia katika kusikiliza na kuchangia mjadala
- Kushiriki mjadala darasani akizingatia vipengele vya kusikiliza na kuchangia

Je, unazingatia nini wakati wa kusikiliza na kuchangia mjadala?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 1
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele vya mjadala
- Kadi maneno

- Kutambua vipengele vya mjadala - Kushiriki mjadala - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kudondoa habari mahususi katika kifungu cha simulizi
- Kupanga matukio yanavyofuatana katika kifungu cha simulizi
- Kuchangamkia kujibu maswali ya ufahamu ili kukuza uelewa wa habari

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha simulizi "Usafi wa Mazingira" kwa zamu katika kikundi
- Kutambua na kudondoa habari muhimu katika kifungu
- Kujibu maswali ya ufahamu yanayolenga kudondoa habari mahususi

Je, unafanya nini ili kupata habari zilizoko katika kifungu cha simulizi kwa usahihi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 3
- Picha
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kusoma kwa ufahamu - Kutambua habari mahususi - Kujibu maswali

Kuandika

Viakifishi - Alama ya Koloni

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua alama ya koloni na kueleza matumizi yake katika matini
- Kutumia alama ya koloni ipasavyo katika maandishi
- Kufurahia matumizi yafaayo ya alama ya koloni katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua alama ya koloni katika sentensi mbalimbali na kueleza matumizi yake
- Kujaza pengo kwa kutumia alama ya koloni panapolazimu
- Kutunga sentensi kuhusu usafi wa mazingira kwa kutumia alama ya koloni ipasavyo

Je, alama ya koloni hutumiwa wapi na vipi katika maandishi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 7
- Matini ya mwalimu
- Kifaa cha kidijitali
- Kadi zenye mifano

- Kutambua alama ya koloni - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Sarufi

Vihusishi - Vihusishi vya Mahali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vihusishi vya mahali katika matini
- Kutumia vihusishi vya mahali ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia matumizi yafaayo ya vihusishi vya mahali katika mawasiliano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vihusishi vya mahali na kutambua mifano kama "chini ya", "juu ya", "kando ya"
- Kutambua na kupigia mstari vihusishi vya mahali katika vifungu
- Kutunga sentensi akitumia vihusishi vya mahali kuhusu usafi wa mazingira

Je, ni wakati gani tunatumia vihusishi vya mahali katika maandishi na mazungumzo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 10
- Kadi maneno
- Picha zinazoonyesha mahali
- Matini ya mwalimu

- Kujaza pengo kwa vihusishi vya mahali - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza na Kujibu - Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya kuzingatia katika kuchangia mjadala
- Kushiriki mjadala kwa kutetea hoja kwa lugha ya adabu na ushawishi
- Kuchangamkia umuhimu wa kujua vipengele vya uchangiaji katika mjadala

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuteua mada "Usafi wa mazingira ndio unaozuia kuenea kwa maradhi" na kutayarisha hoja
- Kujigawa katika vikundi viwili na kuchagua viongozi wa mjadala
- Kushiriki mjadala huo mkizingatia vipengele vya kusikiliza na kuchangia

Je, unazingatia nini wakati wa kushiriki na kutetea hoja zako katika mjadala?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 3
- Chati ya vipengele vya mjadala
- Karatasi za kuandikia hoja
- Vifaa vya kidijitali

- Kushiriki mjadala - Utetezi wa hoja - Tathmini ya wenzake

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya utabiri na ufasiri kutokana na kifungu cha simulizi
- Kutambua na kueleza maana ya msamiati katika kifungu
- Kuchangamkia kutumia msamiati kwa usahihi katika utunzi wa sentensi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutabiri na kufasiri habari kutokana na kifungu cha simulizi
- Kutambua na kuorodhesha msamiati kama 'kwanja', 'sepetu', 'majalala', 'hau'
- Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati huo kwa usahihi

Je, utawezaje kutambua na kutumia msamiati mpya kutoka kwa kifungu cha simulizi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 3
- Kamusi
- Chati ya msamiati
- Matini ya mwalimu

- Kutambua msamiati mpya - Kutunga sentensi - Tathmini ya msamiati

Kuandika

Viakifishi - Alama ya Semi Koloni

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua alama ya semi koloni na kueleza matumizi yake katika matini
- Kutumia alama ya semi koloni ipasavyo katika maandishi
- Kuchangamkia tofauti kati ya alama ya koloni na semi koloni katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua alama ya semi koloni katika sentensi na kueleza matumizi yake
- Kutofautisha matumizi ya koloni na semi koloni kwa mifano maalum
- Kutunga sentensi kuhusu usafi wa mazingira akitumia alama ya semi koloni ipasavyo

Je, alama ya semi koloni inatofautiana vipi na koloni katika matumizi ya uandishi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 9
- Matini ya mwalimu
- Kadi za mifano
- Vifaa vya kidijitali

- Kutunga sentensi zenye semi koloni - Kubainisha tofauti na koloni - Orodha hakiki

Sarufi

Vihusishi - Vihusishi vya Wakati

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vihusishi vya wakati katika matini
- Kutumia vihusishi vya wakati ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia tofauti kati ya vihusishi vya mahali na vya wakati katika matumizi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vihusishi vya wakati kama "kabla ya", "baada ya", "tangu", "hadi" katika sentensi
- Kujaza nafasi katika sentensi kwa vihusishi vya wakati vifaavyo
- Kutunga sentensi akitumia vihusishi vya wakati kuhusu usafi wa mazingira

Je, vihusishi vya wakati na vya mahali vinatofautiana vipi katika matumizi yake?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 12
- Chati ya vihusishi vya wakati
- Vifaa vya kidijitali
- Kamusi

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Kutambua tofauti

MAZOEZI YA VIUNGO VYA MWILI

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kina - Sauti /b/ na /mb/

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutamka sauti /b/ na /mb/ ipasavyo ili kuzitofautisha kimatamshi
- Kutambua maneno yenye sauti /b/ na /mb/ katika mazungumzo na matini
- Kuchangamkia matamshi bora ya sauti /b/ na /mb/ katika lugha ya kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma na kutamka jozi za maneno yenye sauti /b/ na /mb/ kwa sauti kwa zamu
- Kusikiliza na kutamka vitanzandimi vyepesi kama "Wambua aliibua jambo la kubungua bongo" katika kifaa cha kidijitali
- Kutambua kwa kupigia mstari maneno yenye sauti /b/ na /mb/ katika aya iliyotolewa

Je, kutamka maneno yenye sauti /b/ na /mb/ ipasavyo kuna umuhimu gani katika mawasiliano?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 14
- Vifaa vya kidijitali
- Mti maneno
- Matini ya mwalimu

- Kutambua sauti /b/ na /mb/ - Kutamka vitanzandimi - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Mapana - Matini ya Kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufafanua ujumbe wa matini aliyosoma
- Kutambua msamiati uliotumiwa katika matini ya kujichagulia
- Kujenga mazoea ya kusoma matini mbalimbali za kujichagulia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuteua matini kuhusu mazoezi ya viungo vya mwili kutoka maktabani au mtandaoni kisha aisome
- Kutambua msamiati muhimu, kutumia kamusi kueleza maana na kuuandika daftarini
- Kuandika ujumbe wa matini aliyosoma na kuwasomea wenzake ili waitolee maoni

Je, unazingatia nini unapojichagulia matini ya kusoma?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 15
- Matini mbalimbali za kujichagulia
- Kamusi
- Vifaa vya kidijitali

- Kusoma matini ya kujichagulia - Kutambua msamiati muhimu - Kufafanua ujumbe

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Barua ya Kirafiki

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya muundo wa barua ya kirafiki
- Kueleza ujumbe na lugha inayofaa katika kujibu barua ya kirafiki
- Kuchangamkia umuhimu wa kuzingatia muundo na lugha katika uandishi wa barua

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma barua ya kirafiki iliyotolewa na kutambua vipengele vyake vya muundo
- Kujadili lugha inayofaa na muundo unaofaa katika kujibu barua ya kirafiki
- Kuchora mchoro wa muundo wa barua ya kirafiki daftarini

Je, unazingatia nini unapojibu barua ya kirafiki?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 17
- Mfano wa barua ya kirafiki
- Michoro
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya barua - Kuchora muundo - Kueleza lugha inayofaa

Sarufi

Vihusishi - Vihusishi vya -a Unganifu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vihusishi vya -a unganifu katika matini
- Kutumia vihusishi vya -a unganifu ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia matumizi yafaayo ya vihusishi vya -a unganifu katika mawasiliano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vihusishi vya -a unganifu kama "wa", "la", "ya", "cha", "za" kutoka kwa mti maneno
- Kutambua kwa kupigia mstari vihusishi vya -a unganifu katika sentensi zilizotolewa
- Kutunga sentensi kwa kutumia vihusishi vya -a unganifu kuhusu mazoezi ya viungo vya mwili

Je, vihusishi vya -a unganifu hutumika vipi katika muundo wa sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 19
- Mti maneno
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vihusishi vya -a unganifu - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kina - Sauti /b/ na /mb/

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia sauti /b/ na /mb/ kwa ufasaha katika maneno na sentensi
- Kuunda vitanzandimi vyepesi vyenye sauti /b/ na /mb/
- Kujenga mazoea ya matamshi bora ya sauti /b/ na /mb/ katika lugha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kushindana na wenzake kutamka vitanzandimi vyenye sauti /b/ na /mb/ kwa kasi na usahihi
- Kutumia jozi za maneno zilizotolewa kuunda vitanzandimi vipya
- Kukaririana vitanzandimi vilivyoundwa na wenzake ili wavitolee maoni

Je, unatumia vipi maarifa ya sauti /b/ na /mb/ kuboresha matamshi yako ya kila siku?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 14
- Kadi maneno
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuunda vitanzandimi - Kushindana katika kutamka - Tathmini ya wenzake

Kusoma

Kusoma kwa Mapana - Matini ya Kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika muhtasari wa matini ya kujichagulia aliyoisoma
- Kutoa taarifa fupi ya ujumbe wa matini kwa wenzake
- Kujenga tabia ya kusoma matini mbalimbali kwa kujifurahisha na kujifunza

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusakura mtandaoni matini kuhusu mazoezi ya viungo vya mwili kisha aisome
- Kuandika daftarini msamiati na ujumbe wa matini aliyoisoma
- Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati aliopata na kumsomea mzazi au mlezi wake ili amtolee maoni

Je, unabadilishanaje ujuzi wa kusoma matini mbalimbali na wenzako ili kujifunza?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 15
- Matini mbalimbali za kujichagulia
- Daftari la kumbukumbu
- Vifaa vya kidijitali

- Kuandika muhtasari - Kutunga sentensi - Kufafanua ujumbe

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Barua ya Kirafiki

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujibu barua ya kirafiki akizingatia ujumbe, lugha na muundo ufaao
- Kurekebisha barua kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujenga mazoea ya kuandika barua ya kirafiki kwa usahihi na kwa ufasaha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujibu barua ya kirafiki waliyoisoma somo lililotangulia kwa kuzingatia ujumbe, lugha na muundo
- Kuwasomea wenzake barua aliyoandika ili waitolee maoni
- Kurekebisha barua yake kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia nini unapoandika barua ya kirafiki inayoeleweka na inayovutia msomaji?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 17
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya barua ya kirafiki
- Matini ya mwalimu

- Kuandika barua ya kirafiki - Kusomeana barua - Kutoa na kupokea maoni

Sarufi

Vihusishi - Vihusishi vya Sababu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vihusishi vya sababu katika matini
- Kutumia vihusishi vya sababu ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia tofauti kati ya vihusishi vya -a unganifu na vya sababu katika matumizi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vihusishi vya sababu kama "kwa kuwa", "kwa vile", "kwa minajili ya" katika sentensi zilizotolewa
- Kujaza nafasi katika sentensi kwa vihusishi vya sababu vifaavyo
- Kutunga sentensi tano kwa kutumia vihusishi vya sababu kuhusu mazoezi ya viungo vya mwili

Je, vihusishi vya -a unganifu na vya sababu vinatofautiana vipi katika matumizi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 20
- Chati ya vihusishi vya sababu
- Kapu na kadi maneno
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vihusishi vya sababu - Kujaza pengo - Kutunga sentensi

UTUNZAJI WA WANYAMA

Kusikiliza na Kuzungumza

Semi - Tashbihi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya tashbihi na kuipambanua na semi zingine
- Kutambua tashbihi katika matini ya fasihi simulizi
- Kuchangamkia matumizi ya tashbihi katika kuwasilisha ujumbe wa tungo za fasihi simulizi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya tashbihi na kutoa mifano kama "mrefu kama twiga", "majira yanabadilika sawa na kinyonga"
- Kutambua na kueleza matumizi ya tashbihi katika vifungu vilivyotolewa
- Kutunga kisa cha hadithi chenye tashbihi mbalimbali na kukiwasilisha darasani

Je, tunatumia mbinu gani za lugha katika kuwasilisha tungo za fasihi simulizi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 23
- Kadi za tashbihi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua tashbihi - Kueleza matumizi - Kutunga tashbihi

Kusoma

Kusoma kwa Kina - Sifa za Ushairi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya shairi na kulitofautisha na aina zingine za tungo
- Kutambua sifa za ushairi kama utanzu wa fasihi andishi
- Kufurahia kuchambua ushairi kama utungo wa fasihi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Wanyama Wetu" na kutambua sifa zake za ushairi
- Kujadili na wenzake sifa za ushairi kama ujumbe wa ufupi, lugha inayogusa hisia, mpangilio wa mishororo na beti
- Kuandika sifa alizozitambua na kuziwasilisha darasani

Je, shairi ulilowahi kusoma lilikuwa linazungumzia nini na lilikuvutia vipi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 30
- Diwani ya mashairi iliyoteuliwa
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua sifa za ushairi - Kusoma shairi kwa ufasaha - Kujadili ujumbe

Kuandika

Insha za Kubuni - Masimulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vinavyotumiwa kufafanulia ujumbe wa insha ya masimulizi
- Kueleza jinsi lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari vinavyoimarisha insha
- Kuchangamkia umuhimu wa kuzingatia vipengele vya insha ya masimulizi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kielelezo cha insha ya masimulizi "Mifugo wa Bwana Masurufu" na kutambua vipengele vyake
- Kujadili matumizi ya lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari katika insha
- Kuandika mwongozo wa vipengele vya kuzingatia katika kuandika insha ya masimulizi

Je, unafanya nini unaposimulia jambo ili ujumbe wako upate kueleweka vizuri?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 33
- Mifano ya insha za masimulizi
- Picha
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua vipengele vya insha - Kujadili vigezo vya tathmini - Kuandika mwongozo

Sarufi

Vihusishi - Vihusishi Vilinganishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vihusishi vilinganishi katika matini
- Kutumia vihusishi vilinganishi ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia matumizi yafaayo ya vihusishi vilinganishi katika mawasiliano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vihusishi vilinganishi na kutoa mifano kama "kama", "sawa na", "kuliko"
- Kutambua na kupigia mstari vihusishi vilinganishi katika sentensi zilizotolewa
- Kutunga sentensi kwa kutumia vihusishi vilinganishi kuhusu utunzaji wa wanyama

Je, vihusishi vilinganishi na kihusishi 'na' vinachangia vipi ulinganifu katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 32
- Kadi za vihusishi vilinganishi
- Chati
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua vihusishi vilinganishi - Kujaza pengo - Kutunga sentensi

Kusikiliza na Kuzungumza

Semi - Sitiari na Methali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya sitiari na methali na kuzipambanua na semi zingine
- Kutambua sitiari na methali katika matini ya fasihi simulizi
- Kuchangamkia matumizi ya sitiari na methali katika kuwasilisha ujumbe

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya sitiari kama "Yeye ni simba" na tofauti yake na tashbihi
- Kutambua sitiari na methali katika vifungu vilivyotolewa na kueleza matumizi yake
- Kutunga wimbo mfupi wenye sitiari na methali na kuuwasilisha darasani

Kwa nini tunatumia sitiari na methali kuwasilisha ujumbe katika tungo za fasihi simulizi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 24
- Orodha ya methali na sitiari
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua sitiari na methali - Kutunga tungo zenye semi - Tathmini ya wenzake

Kusoma

Kusoma kwa Kina - Sifa za Ushairi katika Shairi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua sifa za ushairi katika shairi maalum kwa kuzingatia vipengele vyake
- Kujadili jinsi sifa za ushairi zinavyoimarisha ujumbe wa shairi
- Kufurahia kuchunguza vipengele vya ushairi katika mashairi mbalimbali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Siku Nyingi" na kutambua sifa za ushairi kama mishororo, beti, vina na lugha ya kitamathali
- Kujadili na wenzake sifa alizozitambua na jinsi zinavyoimarisha ujumbe wa shairi
- Kuandika uchambuzi mfupi wa sifa za ushairi katika shairi alilolisoma

Je, unavutiwa na nini unaposoma na kuchunguza vipengele vya shairi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 31
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za ushairi
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua sifa za ushairi katika shairi - Kusoma kwa ufasaha - Kuandika uchambuzi

Kuandika

Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Masimulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya masimulizi kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kupokea na kutumia maoni ya wenzake kuboresha insha
- Kujenga ujuzi wa kuandika insha ya masimulizi inayowasilisha ujumbe kwa ufasaha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya masimulizi kuhusu utunzaji wa wanyama kwa kuzingatia lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari
- Kuwasomea wenzake insha aliyoandika ili waitolee maoni
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika insha ya masimulizi inayovutia na inayoeleweka?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 33
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya insha za masimulizi
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya masimulizi - Kusomeana insha - Kurekebisha insha

Sarufi

Vihusishi - Kihusishi 'na'

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua kihusishi 'na' na kueleza matumizi yake katika matini
- Kutumia kihusishi 'na' ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia tofauti kati ya kihusishi 'na' na vihusishi vilinganishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua kihusishi 'na' katika sentensi kama "Waliwaona simba wakifukuzana na swara" na kueleza matumizi yake
- Kujaza nafasi kwa kutumia kihusishi 'na' panapohitajika
- Kutunga sentensi tano kwa kutumia kihusishi 'na' ipasavyo kuhusu utunzaji wa wanyama

Je, kihusishi 'na' kinatofautiana vipi na vihusishi vilinganishi katika muundo wa sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 32
- Kadi za sentensi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua kihusishi 'na' - Kujaza pengo - Kutunga sentensi

UTUNZAJI WA MALIASILI

Kusikiliza na Kuzungumza

Semi - Vitendawili

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vitendawili na kuvitofautisha na semi zingine
- Kutambua vipengele vya kuzingatia katika uwasilishaji wa vitendawili
- Kuchangamkia matumizi ya vitendawili katika kuimarisha ushirikiano na ujifunzaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vitendawili na kutoa mifano kama "Wazungu wanachungulia dirishani"
- Kutambua vipengele vya uwasilishaji wa vitendawili kama kuzingatia hadhira, fomula ya uwasilishaji na ishara zifaazo
- Kusikiliza mwalimu akiwasilisha vitendawili na kutambua vipengele vilivyozingatiwa

Je, vitendawili hutumiwa vipi kukuza ushirikiano na ujifunzaji katika jamii?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 38
- Orodha ya vitendawili
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vitendawili - Kutegana vitendawili - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha - Umuhimu wa Bahari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza vipengele vya kuzingatia katika kusoma kwa ufasaha
- Kusoma kifungu kwa kuzingatia matamshi bora, kasi ifaayo na kiwango kifaacho cha sauti
- Kuchangamkia umuhimu wa kusoma kwa ufasaha katika kukuza uelewa wa matini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili maana ya kusoma kwa ufasaha na vipengele vya kuzingatia
- Kusoma kifungu "Umuhimu wa Bahari" kwa ufasaha kwa kuzingatia matamshi, kasi na kiwango cha sauti
- Kutathmini usomaji wa mwenzake kwa kuzingatia vigezo vilivyotolewa

Je, unazingatia vipengele vipi ili kusoma kwa ufasaha unaosaidia kuelewa matini?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 43
- Matini ya kufunza kusoma kwa ufasaha
- Vifaa vya kidijitali
- Jedwali la tathmini

- Kusoma kwa ufasaha - Kutathmini usomaji - Kurekebisha changamoto

Kuandika

Insha za Kubuni - Masimulizi ya Utunzaji

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari katika insha
- Kupanga muundo wa insha ya masimulizi kuhusu utunzaji wa maliasili
- Kuchangamkia umuhimu wa kutumia lugha ya kitamathali katika uandishi wa insha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kielelezo cha insha ya masimulizi "Mabadiliko katika Kijiji cha Ngambi" na kutambua lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari
- Kujadili matumizi ya vipengele hivyo katika insha
- Kupanga mwongozo wa insha ya masimulizi kuhusu shughuli ya utunzaji wa maliasili

Je, lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari vinachangia vipi nguvu ya insha ya masimulizi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 45
- Mifano ya insha za masimulizi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya insha - Kupanga mwongozo - Kujadili lugha ya kitamathali

Sarufi

Nyakati na Hali - Hali ya -ki- ya Masharti

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua hali ya -ki- ya masharti katika matini
- Kutumia hali ya -ki- ya masharti ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia matumizi ya hali ya -ki- ya masharti katika kueleza masharti

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya hali ya -ki- ya masharti na jinsi tukio moja linavyotegemea lingine
- Kutambua sentensi zenye hali ya -ki- kama "Nchi ikiwatunza wanyamapori vizuri itapokea watalii wengi"
- Kutunga sentensi zinazoonyesha matumizi ya -ki- ya masharti kuhusu utunzaji wa maliasili

Je, hali ya -ki- ya masharti inatumika vipi kueleza masharti baina ya matukio mawili katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 48
- Chati ya hali za kitenzi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua hali ya -ki- - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Semi - Nahau

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya nahau na kuipambanua na semi zingine
- Kutambua nahau katika matini ya fasihi simulizi
- Kuchangamkia matumizi ya nahau katika kukuza ufasaha wa lugha ya mawasiliano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya nahau na kutofautisha na methali, tashbihi na sitiari
- Kutambua nahau katika matini ya hadithi iliyotolewa na kueleza maana zake
- Kutafiti mifano mbalimbali ya nahau maktabani au mtandaoni na kuiwasilisha darasani

Je, nahau zinachangia vipi ufasaha wa lugha katika mawasiliano ya kila siku?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 40
- Orodha ya nahau
- Vifaa vya kidijitali
- Kadi maneno

- Kutambua nahau - Kueleza maana - Kutofautisha na semi zingine

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha - Tathmini ya Usomaji

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kwa ufasaha akizingatia vipengele vyake vyote
- Kutathmini usomaji wake kwa kuzingatia vigezo vilivyoainishwa
- Kujenga tabia ya kusoma matini mbalimbali kwa ufasaha kwa mazoezi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma tena kifungu "Umuhimu wa Bahari" au matini nyingine kwa ufasaha mbele ya wenzake
- Kutambua sehemu zinazowapa changamoto na kushirikiana kuzirekebisha
- Kusomea mzazi au mlezi kifungu alichokisoma ili amtolee maoni

Je, unasomaje matini kwa ufasaha unaosaidia kuelewa vizuri na kukuvutia kusoma zaidi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 43
- Matini za kujichagulia
- Jedwali la tathmini
- Vifaa vya kidijitali

- Kusoma kwa ufasaha - Kutathmini usomaji wa wenzake - Kurekebisha changamoto

Kuandika

Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Masimulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya masimulizi kuhusu utunzaji wa maliasili kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kupokea na kutumia maoni ya wenzake kuboresha insha
- Kujenga tabia ya kuandika insha zinazotoa ujumbe wa kijamii wenye thamani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya masimulizi kuhusu shughuli ya utunzaji wa msitu wa asili kwa kuzingatia lugha ya kitamathali, matendo ya wahusika na mandhari
- Kuwasomea wenzake insha aliyoandika ili waitolee maoni
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia vipengele vipi kuandika insha ya masimulizi inayoimarisha ujumbe wa utunzaji wa maliasili?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 45
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya insha
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya masimulizi - Kurekebisha insha - Kuwasilisha insha

Sarufi

Nyakati na Hali - Hali ya -ka- ya Kufuatana

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua hali ya -ka- ya kufuatana kwa vitendo katika matini
- Kutumia hali ya -ka- ya kufuatana ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya hali ya -ki- ya masharti na hali ya -ka- ya kufuatana

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya hali ya -ka- ya kufuatana na kutoa mifano kama "Alipika, akasafisha vyombo kisha akaondoka"
- Kutambua kwa kupigia mstari hali ya -ka- katika sentensi zilizotolewa
- Kutunga sentensi tano zinazoonyesha mfululizo wa vitendo kwa kutumia hali ya -ka-

Je, hali ya -ka- ya kufuatana inatofautiana vipi na hali ya -ki- ya masharti katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 50
- Chati ya hali za kitenzi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua hali ya -ka- - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti na -ki-

MITAZAMO HASI YA KIJINSIA

Kusikiliza na Kuzungumza

Ufahamu wa Kusikiliza - Kusikiliza na Kujibu Maswali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ufahamu wa kusikiliza na kubainisha kanuni zake
- Kudondoa habari mahususi kutoka kwa matini ya kusikiliza
- Kuchangamkia umuhimu wa kuzingatia kanuni za ufahamu wa kusikiliza

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya ufahamu wa kusikiliza na kujadili kanuni za kuzingatia kama umakini, kutambua ujumbe na kufuatilia mtiririko wa kifungu
- Kusikiliza matini kuhusu mitazamo hasi ya kijinsia na kudondoa habari mahususi
- Kujibu maswali ya ufahamu kulingana na matini aliyoisikiliza

Je, unafanya nini ili kupata habari kwa usahihi kutoka kwa matini ya kusikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 51
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni za kusikiliza
- Matini ya mwalimu

- Kujibu maswali ya ufahamu - Kudondoa habari mahususi - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kudondoa habari mahususi na kuzipanga kwa mtiririko sahihi kutoka kwa kifungu
- Kutambua na kueleza maana ya msamiati katika muktadha wa kifungu
- Kuchangamkia kusoma kwa makini ili kuelewa hali ya jamii inayohusiana na usawa wa kijinsia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu "Ushindi wa Amira" na kutambua mambo ambayo Amira hakuyapenda na mipango ya wazazi wake
- Kutambua na kueleza maana ya msamiati kama 'idili', 'maridhia', 'kumtasulia', 'inamdhalilisha'
- Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati uliotolewa ipasavyo

Je, unafanya nini ili kupata habari na msamiati mpya kutoka kwa kifungu unachokisoma?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 52
- Kamusi
- Picha
- Matini ya mwalimu

- Kusoma kwa ufahamu - Kutambua msamiati mpya - Kujibu maswali

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya shajara na kubainisha vipengele vyake
- Kutambua tofauti kati ya shajara na aina zingine za maandishi ya kiuamilifu
- Kuchangamkia thamani ya kuandika shajara kama rekodi ya mawazo na hisia za kibinafsi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya shajara na kujadili vipengele vyake kama matumizi ya nafsi ya kwanza, lugha ya hisia na mpangilio wa matukio kwa wakati
- Kusoma mfano wa shajara na kutambua vipengele vyake
- Kujadili tofauti kati ya shajara na insha nyingine za kiuamilifu

Je, shajara inatofautiana vipi na aina nyingine za maandishi ya kiuamilifu katika muundo na lugha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 55
- Mfano wa shajara
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya shajara - Kubainisha tofauti - Orodha hakiki

Sarufi

Hali za Masharti - Hali ya -nge-

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua hali ya masharti -nge- katika matini
- Kutumia hali ya masharti -nge- ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia jinsi hali ya masharti -nge- inavyoonyesha kutegemeana kwa vitendo vya nadharia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya hali ya masharti -nge- na kutoa mifano kama "Wageni wangetoka mapema wangewahi treni"
- Kutambua kwa kupigia mstari hali ya -nge- katika sentensi zilizotolewa
- Kutunga sentensi zinazoonyesha hali ya masharti -nge- kuhusu mitazamo hasi ya kijinsia

Je, hali ya masharti -nge- inatumika vipi kueleza masharti ya nadharia ambayo hayakutimia?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 57
- Chati ya hali za masharti
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua hali ya -nge- - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Ufahamu wa Kusikiliza - Kueleza Msimamo na Mwelekeo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza msimamo na mwelekeo wa mzungumzaji kutokana na matini ya kusikiliza
- Kutathmini toni na hisia za mzungumzaji katika matini
- Kujenga tabia ya kutathmini matini ya kusikiliza kwa makini na kwa hekima

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza tena matini ya kusikiliza na kufasiri tabia na maelezo ya mzungumzaji
- Kujadili msimamo na mwelekeo unaojitokeza katika matini kwa kuzingatia usawiri wa wahusika na toni ya mzungumzaji
- Kuandika muhtasari wa msimamo na mwelekeo wa matini aliyoisikiliza

Je, unafafanuaje msimamo na mwelekeo wa mzungumzaji katika matini ya kusikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 51
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za kuandikia maoni
- Matini ya mwalimu

- Kueleza msimamo - Kutathmini toni - Kuandika muhtasari

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Tathmini ya Kifungu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya utabiri na ufasiri kutokana na kifungu cha simulizi
- Kutathmini matukio na tabia za wahusika kwa kuzingatia mtazamo wa usawa wa kijinsia
- Kuchangamkia umuhimu wa kusimama imara dhidi ya mipango inayokandamiza haki za binadamu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma tena kifungu "Ushindi wa Amira" na kujibu maswali ya tathmini kuhusu ujasiri wa Amira na maamuzi ya Mzee Majuto
- Kujadili na wenzake mabadiliko ya mitazamo yanayohitajika katika jamii kuhusu haki za msichana
- Kutunga aya moja inayoonyesha maoni yake kuhusu mtazamo wa kijinsia katika kifungu

Je, unachangia vipi tathmini ya matukio katika kifungu kwa kuzingatia haki za binadamu?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 52
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya tathmini
- Matini ya mwalimu

- Kufanya tathmini ya kifungu - Kujadili mabadiliko ya mitazamo - Kutunga aya

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Kuandika Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika shajara kwa kuzingatia vipengele na lugha inayofaa
- Kurekebisha shajara kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujenga mazoea ya kuandika shajara kama rekodi ya mawazo na uzoefu wa kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika shajara kuhusu uzoefu wa kibinafsi unaohusiana na mtazamo hasi wa kijinsia ulioshuhudia au kusikia
- Kuzingatia lugha ya kibinafsi, nafsi ya kwanza na mpangilio wa matukio kwa wakati
- Kuwasomea wenzake shajara na kupokea maoni ya ujenzi

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika shajara inayoonyesha hisia na mawazo yako kwa ufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 55
- Daftari la shajara
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika shajara - Kujifunza lugha ya kibinafsi - Kutoa na kupokea maoni

Sarufi

Hali za Masharti - Hali ya -ngali-

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua hali ya masharti -ngali- katika matini
- Kutumia hali ya masharti -ngali- ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya hali ya -nge- na hali ya -ngali- katika matumizi ya kueleza masharti

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya hali ya masharti -ngali- na kutoa mifano kama "Ajega angaliniandikia barua ningaliijibu"
- Kutambua na kutofautisha hali ya -ngali- na -nge- katika sentensi mbalimbali
- Kutunga sentensi zinazoonyesha hali ya masharti -ngali- kuhusu mitazamo hasi ya kijinsia

Je, hali ya masharti -ngali- inatofautiana vipi na hali ya -nge- katika kueleza masharti ya nadharia?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 57
- Chati ya hali za masharti
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua hali ya -ngali- - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti na -nge-