MIKONDO YA FURSA ZA AJIRA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma
Kuandika
Matumizi ya Lugha

Ufahamu wa Kusikiliza – Ujumbe katika matini simulizi
Kusoma kwa Ufasaha – Vipengele vya kusoma kifungu simulizi
Viakifishi – Herufi kubwa
Aina za Maneno – Nomino

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ujumbe katika matini simulizi ili kuipambanua
- Kutabiri ujumbe wa matini simulizi kwa kuzingatia anwani au picha
- Kutambua kwamba kusikiliza kwa makini na kutambua ujumbe husaidia kuelewa fursa halisi za ajira kama vile muziki, uigizaji na kilimo-biashara katika jamii
Mwisho wa funzo,
- Kueleza matumizi ya herufi kubwa katika maandishi
- Kutumia herufi kubwa ipasavyo katika sentensi
- Kutambua kwamba matumizi sahihi ya herufi kubwa ni muhimu katika uandishi wa barua za maombi ya kazi, tangazo za biashara na hati rasmi za ujasiriamali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafiti maana ya ujumbe katika matini vitabuni au mtandaoni
- Kutabiri ujumbe wa matini simulizi kwa kuzingatia picha ya gurudumu la ajira
- Kusikiliza matini simulizi kuhusu mikondo ya fursa za ajira ikisimuliwa na mwalimu
- Kuthibitisha utabiri wake baada ya kusikiliza
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili matumizi ya herufi kubwa kwa kutumia mifano kutoka kwenye matangazo ya ajira
- Kusahihisha sentensi zenye makosa ya herufi kubwa
- Kutunga sentensi nne kwa kuzingatia matumizi yafaayo ya herufi kubwa kuhusu fursa za ajira

Je, unazingatia nini ili kutambua ujumbe katika matini simulizi unayosikiliza kuhusu fursa za ajira?
Je, herufi kubwa hutumiwa vipi katika hati rasmi za biashara na maombi ya kazi?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 1
- Chati ya gurudumu la ajira
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 4
- Video ya usomaji bora
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 8
- Mifano ya matangazo ya ajira
- Kadi za sentensi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 15
- Kapu maneno
- Chati ya aina za maneno

- Kutambua ujumbe katika matini - Kujibu maswali ya ufahamu - Kuthibitisha utabiri
- Kusahihisha sentensi - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Ufahamu wa Kusikiliza – Fani katika matini simulizi
Kusoma kwa Ufasaha – Kasi, kiimbo na kiwango cha sauti

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya fani katika matini simulizi ili kuipambanua
- Kutambua vipengele vya fani (msuko, wahusika, mandhari, lugha, muundo, mtindo) katika matini simulizi
- Kuona jinsi fani katika hadithi za wajasiriamali inavyofanana na changamoto za kweli wanazokutana nazo wafanyabiashara wadogo nchini Kenya

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili maana ya fani kwa kutumia vitabu au mtandao
- Kusikiliza matini simulizi ikisimuliwa na mgeni mwalikwa au mwalimu
- Kutambua vipengele vya fani katika matini hiyo
- Kushirikiana na wenzake kuchambua vipengele vya fani

Je, ni vipengele gani vya fani unavyotambua katika matini simulizi inayohusu wajasiriamali wanaofanikiwa?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 2
- Kadi za vipengele vya fani
- Mgeni mwalikwa
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 4
- Kinasasauti / rununu
- Chati ya vipengele vya ufasaha

- Kutambua vipengele vya fani - Uchambuzi wa kikundi - Kuwasilisha matokeo darasani

Kuandika

Viakifishi – Nukta

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza matumizi ya nukta katika maandishi
- Kutumia nukta ipasavyo katika sentensi
- Kutambua kwamba nukta inatumiwa kwa usahihi katika hati rasmi za biashara kama vile risiti, ankara na mikataba ya kazi ambayo wajasiriamali huandika kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili matumizi ya nukta kwa mifano kutoka ankara na hati za biashara
- Kusahihisha sentensi zenye makosa ya nukta
- Kutunga sentensi tano kwa kuzingatia matumizi yafaayo ya nukta kuhusu mada ya ajira

Je, nukta inatumika vipi katika ankara za biashara, mikataba ya kazi na maandishi rasmi ya ujasiriamali?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 10
- Mifano ya ankara na risiti
- Kadi za sentensi

- Kusahihisha sentensi - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Maneno – Vitenzi
Ufahamu wa Kusikiliza – Uwasilishaji wa uchambuzi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vitenzi ili kuibainisha
- Kutambua na kudondoa vitenzi katika matini
- Kutumia vitenzi ipasavyo katika sentensi
- Kutambua kwamba vitenzi vya ajira kama vile "unda", "uza", "ajiriwa", "fanya" na "lipwa" vinaelezea moja kwa moja vitendo vya kazi na ujasiriamali katika maisha ya kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vitenzi kwa mifano kutoka mazingira ya kazi
- Kutambua vitenzi katika orodha na sentensi za ajira
- Kudondoa vitenzi katika kifungu simulizi kilichosomwa
- Kutunga sentensi kwa kutumia vitenzi kama vile: "pata", "uza", "ajiriwa", "fanya", "lipwa"

Je, vitenzi vya ajira kama vile "uza" na "lipwa" vinaonyesha vipi tofauti kati ya kujiajiri na kuajiriwa?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 16
- Kapu maneno
- Mti maneno
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 1
- Mgeni mwalikwa
- Kinasasauti
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua vitenzi katika matini - Kutunga sentensi - Kujaza mapengo

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha – Viziada lugha na ujirekodi
Viakifishi – Kipumuo na Alama za Mtajo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu simulizi akizingatia matumizi ya viziada lugha vifaavyo
- Kujirekodi akisoma na kusikia ubora wa usomaji wake
- Kutambua kwamba matumizi mazuri ya viziada lugha kama vile ishara za uso na mkono ni stadi muhimu kama vile inavyohitajika kwa mwigizaji, mwalimu au mwasiliano wa biashara
Mwisho wa funzo,
- Kueleza matumizi ya kipumuo na alama za mtajo katika maandishi
- Kutumia kipumuo na alama za mtajo ipasavyo katika sentensi
- Kutambua kwamba kipumuo na alama za mtajo zinatumiwa mara kwa mara katika uandishi wa makala za biashara, mahojiano ya kazi na matangazo ya ajira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu simulizi kingine kuhusu ajira kwa kuzingatia viziada lugha (ishara za kukubali, kutabasamu, kukunja uso)
- Kujirekodi akisoma kwa kutumia rununu au tarakilishi
- Kuwasambazia wenzake rekodi ili wamtolee maoni
- Kurekebisha usomaji kwa kuzingatia maoni
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili matumizi ya kipumuo na alama za mtajo kwa mifano kutoka matangazo ya kazi na mahojiano
- Kusahihisha kifungu chenye makosa ya kipumuo na alama za mtajo
- Kutunga sentensi tano kwa kuzingatia matumizi yafaayo ya kipumuo na alama za mtajo kuhusu ajira

Je, viziada lugha kama vile ishara za uso na mkono vinaboresha vipi mawasiliano ya mtu anayesoma au kuzungumza hadharani?
Je, kipumuo na alama za mtajo zinatumiwa vipi katika mahojiano ya kazi na matangazo ya ajira?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 4
- Rununu / tarakilishi
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 11
- Mifano ya matangazo ya kazi
- Kadi za sentensi

- Kujirekodi akisoma - Tathmini ya viziada lugha - Maoni ya wenzake
- Kusahihisha kifungu - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kuandika

Viakifishi – Kipumuo na Alama za Mtajo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza matumizi ya kipumuo na alama za mtajo katika maandishi
- Kutumia kipumuo na alama za mtajo ipasavyo katika sentensi
- Kutambua kwamba kipumuo na alama za mtajo zinatumiwa mara kwa mara katika uandishi wa makala za biashara, mahojiano ya kazi na matangazo ya ajira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili matumizi ya kipumuo na alama za mtajo kwa mifano kutoka matangazo ya kazi na mahojiano
- Kusahihisha kifungu chenye makosa ya kipumuo na alama za mtajo
- Kutunga sentensi tano kwa kuzingatia matumizi yafaayo ya kipumuo na alama za mtajo kuhusu ajira

Je, kipumuo na alama za mtajo zinatumiwa vipi katika mahojiano ya kazi na matangazo ya ajira?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 11
- Mifano ya matangazo ya kazi
- Kadi za sentensi

- Kusahihisha kifungu - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Maneno – Viwakilishi na Vivumishi
Matamshi Bora – Sauti /b/ na /mb/

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya viwakilishi na vivumishi ili kuvibainisha
- Kutambua viwakilishi na vivumishi katika matini
- Kutumia viwakilishi na vivumishi ipasavyo katika sentensi
- Kutambua kwamba viwakilishi kama vile "wao", "sisi" na vivumishi kama vile "hodari", "jasiri" vinatumiwa kuelezea sifa za wajasiriamali wanaofanikiwa katika matangazo ya biashara na maombi ya kazi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya viwakilishi na vivumishi kwa mifano kutoka matangazo ya biashara
- Kutambua viwakilishi na vivumishi katika kifungu simulizi cha ajira
- Kutunga kifungu kifupi cha aya mbili kuhusu fursa za ajira kwa kutumia viwakilishi na vivumishi mbalimbali

Je, vivumishi kama vile "hodari" na "jasiri" vinaelezea vipi sifa za wajasiriamali wanaofanikiwa katika matangazo ya biashara?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 18
- Kapu maneno
- Chati ya aina za maneno
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 24
- Mti maneno
- Kadi za maneno
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua viwakilishi na vivumishi - Kutunga kifungu kifupi - Kufanyiana tathmini

KUKABILIANA NA SHINIKIZORIKA

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufahamu – Habari mahususi katika kifungu simulizi
Uandishi wa Kiuamilifu – Muundo wa barua ya kirafiki

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kifungu simulizi
- Kudondoa habari mahususi katika kifungu simulizi kwa kujibu maswali (nini, nani, wapi, lini, vipi)
- Kutambua kwamba uwezo wa kudondoa habari mahususi kutoka kwa matini ni stadi muhimu katika kazi kama vile uanahabari, utafiti na usimamizi wa biashara ambapo maamuzi yanategemea habari sahihi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu simulizi "Radhi" kuhusu kukabiliana na shinikizorika
- Kujibu maswali ya habari mahususi (nini, nani, wapi, lini, vipi)
- Kupanga matukio ya kifungu kwa mtiririko sahihi
- Kujadili na wenzake maana ya msamiati ulioangaziwa

Je, uwezo wa kudondoa habari mahususi kutoka kifungu simulizi unakusaidia vipi katika kufanya maamuzi sahihi katika maisha ya kila siku?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 27
- Picha
- Michoro
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 30
- Mfano wa barua ya kirafiki
- Michoro ya muundo

- Kujibu maswali ya ufahamu - Kupanga matukio kwa mtiririko - Kutambua msamiati

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Ngeli za Nomino – Ngeli ya A-WA
Matamshi Bora – Sauti /bw/ na /mbw/
Kusoma kwa Ufahamu – Msamiati na ufasiri wa kifungu simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza sifa za nomino za ngeli ya A-WA
- Kutambua nomino za ngeli ya A-WA katika matini
- Kutumia nomino za ngeli ya A-WA kwa kuzingatia upatanisho ufaao wa kisarufi
- Kutambua kwamba nomino za ngeli ya A-WA kama vile "mwalimu", "daktari", "mkulima" na "kiongozi" zinaelezea watu wa fani mbalimbali wanaotuhusu kila siku
Mwisho wa funzo,
- Kutofautisha matamshi ya sauti /bw/ na /mbw/ katika maneno mbalimbali
- Kutamka vitanzandimi vyenye sauti /bw/ na /mbw/ ipasavyo
- Kutambua kwamba ustadi wa kutamka sauti ngumu kama /bw/ na /mbw/ unaboresha ujasiri wa kuzungumza hadharani, stadi muhimu kwa wanasiasa, waalimu na wabunge wanaoshughulikia masuala ya jamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili sifa za nomino za ngeli ya A-WA
- Kutambua nomino za ngeli ya A-WA katika orodha ya maneno na sentensi
- Kujaza nafasi kwa viambishi vya upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya A-WA
- Kutunga sentensi kwa kutumia nomino za ngeli ya A-WA zinazohusiana na kukabiliana na shinikizorika
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma na kutamka maneno yenye sauti /bw/ na /mbw/ kwa zamu darasani
- Kutamka vitanzandimi vyenye sauti hizo kwa ufasaha
- Kutunga vitanzandimi vitano kwa kutumia maneno yenye sauti /bw/ na /mbw/
- Kujirekodi akikariri vitanzandimi na kusikiliza ubora wa matamshi yake

Je, nomino za ngeli ya A-WA kama vile "mwalimu" na "daktari" zinatumika vipi kuelezea watu wanaokusaidia kukabiliana na matatizo?
Je, kutamka kwa usahihi sauti ngumu kama /bw/ na /mbw/ kunaboresha vipi ujasiri wako wa kuzungumza hadharani?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 33
- Kapu maneno
- Kadi za sentensi
- Chati
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 25
- Kinasasauti / rununu
- Kadi za maneno
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 27
- Kamusi
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua nomino za ngeli ya A-WA - Kujaza mapengo - Kutunga sentensi
- Kutamka vitanzandimi - Kutunga vitanzandimi - Tathmini ya matamshi

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika barua ya kirafiki
Ngeli za Nomino – Ngeli ya U-I na KI-VI

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika barua ya kirafiki kwa kuzingatia ujumbe, muundo na mtindo ufaao
- Kutumia lugha ya heshima na ya kirafiki ipasavyo
- Kutambua kwamba uwezo wa kuandika barua ya kirafiki yenye ujumbe na muundo sahihi unafaa pia katika kuandika barua pepe za kirafiki au ujumbe wa mitandaoni kwa watu wa karibu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandaa mpangilio wa barua ya kirafiki kuhusu suala la shinikizorika shuleni
- Kuandika barua ya kirafiki kumwalika rafiki kwenye hafla ya uhamasishaji wa shinikizorika
- Kuwasomea wenzake barua waliyoandika ili wamtolee maoni
- Kurekebisha barua kwa kuzingatia maoni

Je, barua ya kirafiki yenye ujumbe na muundo sahihi inaweza kuboresha vipi uhusiano wako na rafiki au ndugu aliye mbali nawe?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 30
- Nakala ya barua ya kirafiki
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 37
- Kadi za maneno
- Chati ya ngeli
- Picha za vitu

- Kuandika barua ya kirafiki - Kusomeana barua - Kutoa maoni

Kusikiliza na Kuzungumza

Matamshi Bora – Vitanzandimi na uboreshaji wa matamshi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutunga vitanzandimi vyenye sauti /b/, /mb/, /bw/ na /mbw/
- Kutamka vitanzandimi kwa ufasaha akizingatia maoni ya wenzake
- Kutambua kwamba utumiaji wa vitanzandimi kuboresha matamshi unafanana na mazoezi ya sauti anayofanya msomaji wa habari, mwigizaji au mwalimu ili kuzungumza wazi mbele ya watu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutunga vitanzandimi vitano vyenye sauti /b/, /mb/, /bw/ na /mbw/
- Kukariri vitanzandimi hizo darasani
- Kujirekodi akikariri vitanzandimi na kusikia ubora wa matamshi
- Kuboresha matamshi kwa kuzingatia maoni ya wenzake na mwalimu

Je, mazoezi ya vitanzandimi yanaboresha vipi matamshi yako kwa njia inayofanana na msomaji wa habari anayefanya mazoezi ya sauti?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 24
- Kinasasauti / rununu
- Vifaa vya kidijitali

- Kutunga vitanzandimi - Tathmini ya matamshi - Maoni ya wenzake

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu – Ufasiri na tathmini ya kifungu simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya utabiri na ufasiri kutokana na kifungu simulizi
- Kutoa maoni yake kuhusu ujumbe wa kifungu
- Kutambua kwamba uwezo wa kufasiri ujumbe wa matini na kutoa maoni yenye hoja unafaa pia katika mazungumzo ya kikundi, mijadala ya darasa na hata mazungumzo ya kila siku kuhusu masuala yanayoathiri vijana

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma tena vifungu mbalimbali vya simulizi kuhusu shinikizorika
- Kufasiri ujumbe wa vifungu hivyo
- Kutoa maoni yenye hoja kuhusu maudhui ya vifungu
- Kushirikiana na wenzake kujadili ufasiri wao

Je, kufasiri ujumbe wa kifungu simulizi kuhusu shinikizorika kunakusaidia vipi kutoa hoja imara katika mijadala ya masuala yanayoathiri vijana?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 27
- Kamusi
- Vifaa vya kidijitali

- Kutoa ufasiri wa matini - Kujadili ujumbe - Tathmini ya hoja

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Kujibu barua ya kirafiki
Ngeli za Nomino – Ngeli ya I-ZI

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujibu barua ya kirafiki kwa kuzingatia ujumbe, muundo na mtindo ufaao
- Kurekebisha barua yake kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kutambua kwamba stadi ya kujibu mawasiliano kwa njia ya heshima na yenye maudhui inafaa pia katika kujibu ujumbe wa barua pepe, WhatsApp au SMS kutoka kwa familia na marafiki
Mwisho wa funzo,
- Kueleza sifa za nomino za ngeli ya I-ZI
- Kutambua nomino za ngeli ya I-ZI katika matini
- Kutumia nomino za ngeli ya I-ZI kwa kuzingatia upatanisho ufaao wa kisarufi
- Kutambua kwamba nomino za ngeli ya I-ZI kama vile "kalamu", "ndizi", "barua" na "nguo" ni vitu vya kila siku ambavyo maumivu yake ya umoja na wingi vinabaki sawa — jambo linalofanana na maneno mengi ya Kiswahili yanayoingia kutoka lugha za kigeni

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujibu barua ya kirafiki aliyoandikiwa kuhusu shinikizorika
- Kuwasomea wenzake barua aliyoandika ili wamtolee maoni
- Kurekebisha barua kwa kuzingatia maoni yaliyotolewa
- Kuwasilisha barua iliyorekebishwa
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili sifa za nomino za ngeli ya I-ZI
- Kutambua nomino za ngeli ya I-ZI katika orodha ya maneno na vifungu
- Kujaza nafasi kwa viambishi vya upatanisho wa kisarufi
- Kutunga sentensi na vifungu vifupi kwa kutumia nomino za ngeli ya I-ZI kuhusu shinikizorika

Je, jinsi unavyojibu barua ya kirafiki inaboresha vipi uhusiano wako na mtu, kama inavyofanya ujumbe mzuri wa WhatsApp au barua pepe?
Je, nomino za ngeli ya I-ZI kama "kalamu" na "barua" zinabaki sawa katika umoja na wingi — hii inafanana vipi na maneno ya mkopo kutoka lugha za kigeni?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 30
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya barua
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 43
- Kadi za maneno
- Chati ya ngeli zote
- Picha za vitu

- Kuandika barua ya kujibu - Kusomeana barua - Kurekebisha insha
- Kutambua nomino za ngeli ya I-ZI - Kujaza mapengo - Kutunga vifungu vifupi

UTAMBUZI WA UWEZO NA VIPAJI MBALIMBALI

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza kwa Kupasha Habari – Maana na miktadha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kuzungumza kwa kupasha habari ili kukutofautisha na aina nyingine za uzungumzaji
- Kujadili miktadha ambapo kuzungumza kwa kupasha habari hutokea (mihadhara, mafunzo, warsha, semina)
- Kutambua kwamba kuzungumza kwa kupasha habari ni stadi inayotumiwa kila siku na walimu, madaktari wanaofundisha wagonjwa na mameneja wanaowafundisha wafanyakazi wao

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kuzungumza kwa kupasha habari
- Kujadili miktadha ya kijamii ambapo uzungumzaji huu hutokea
- Kusikiliza aina mbalimbali za uzungumzaji na kutambua uzungumzaji wa kupasha habari
- Kujadili tofauti kati ya uzungumzaji wa kupasha habari na mazungumzo ya kawaida

Je, kuzungumza kwa kupasha habari kunatumiwa vipi katika miktadha kama vile hospitali ambapo daktari anamfundisha mgonjwa, au darasani ambapo mwalimu anafundisha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 48
- Vifaa vya kidijitali
- Vinasasauti

- Kutambua uzungumzaji wa kupasha habari - Kujadili miktadha - Kujibu maswali

Kusoma
Kuandika

Ufupisho – Maana na vipengele vya kufupisha kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na muundo wa insha ya wasifu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ufupisho ili kuupambanua
- Kujadili miktadha ambapo ufupishaji wa habari unahitajika
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kufupisha kifungu cha kupasha habari
- Kutambua kwamba ufupisho ni stadi inayotumiwa kila siku — kama vile mwanahabari anayefupisha habari ndefu kuifanya iwe ripoti fupi ya dakika mbili au mwanafunzi anayeandika vidokezo vya mtihani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili maana ya ufupisho na miktadha inayohitajika
- Kusoma vifungu viwili — kirefu na kifupi — na kujadili tofauti
- Kutafiti mtandaoni au maktabani vipengele vya kuzingatia katika kufupisha
- Kujadili vipengele kama vile kuteua hoja kuu, kudondoa maelezo ya ziada na kueleza kwa maneno mapya

Je, mwanahabari anayefupisha habari ya kurasa tano kuifanya iwe makala fupi anazingatia vipengele gani sawa na unavyozingatia wewe ukifupisha kifungu cha darasa?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 51
- Vifungu viwili vya kulinganisha
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 54
- Kielelezo cha Wasifu wa Rajabu
- Mifano ya CV

- Kujadili maana ya ufupisho - Kulinganisha vifungu - Kujibu maswali

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Nyakati na Hali – Wakati uliopo
Kuzungumza kwa Kupasha Habari – Vipengele vya usahihi, uangavu na mvuto

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya wakati uliopo
- Kutambua kiambishi cha wakati uliopo (-na-) katika vitenzi
- Kutumia wakati uliopo ipasavyo katika sentensi na vifungu
- Kutambua kwamba wakati uliopo unatumiwa kuelezea matukio yanayoendelea sasa hivi — kama vile mtangazaji wa redio anayetangaza mchezo unaoendelea au daktari anayeelezea hali ya mgonjwa kwa familia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vitenzi vilivyo katika wakati uliopo katika matini
- Kutenga viambishi vya wakati uliopo katika vitenzi
- Kusoma kifungu na kuandika vitenzi vyote vilivyo katika wakati uliopo
- Kutunga sentensi nne sahihi kwa kutumia wakati uliopo kuhusu vipaji na uwezo wa wanafunzi

Je, wakati uliopo unatumiwa vipi na mtangazaji wa redio anayetangaza mchezo unaoendelea, na jinsi hiyo inafanana na matumizi yake katika insha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 57
- Chati ya viambishi vya nyakati
- Kadi za sentensi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 48
- Video ya uzungumzaji wa kupasha habari
- Chati ya vipengele

- Kutambua vitenzi vya wakati uliopo - Kutunga sentensi - Kujaza jedwali

Kusoma
Kuandika
Matumizi ya Lugha

Ufupisho – Kufupisha kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika insha ya wasifu
Nyakati na Hali – Wakati uliopita

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufupisha kifungu cha kupasha habari kwa maneno 300 kwa kuzingatia vipengele vya ufupisho
- Kudumisha ujumbe asilia bila kupoteza maudhui
- Kutambua kwamba uwezo wa kufupisha habari bila kupoteza ujumbe ni stadi inayohitajika katika kazi kama vile uandishi wa habari za gazeti, uandishi wa ripoti za biashara au uandishi wa muhtasari wa mkutano
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya wasifu kwa kuzingatia ujumbe, muundo na mtindo ufaao
- Kutumia nafsi ya tatu na msamiati mwafaka katika insha ya wasifu
- Kutambua kwamba uandishi wa wasifu mzuri ni stadi inayohitajika kuandika CV bora, kuandika ukurasa wa mtu kwenye tovuti ya biashara au kutoa sifa za mtu katika sherehe ya tuzo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu kirefu cha kupasha habari kuhusu vipaji (hadithi ya Sabra)
- Kufupisha kifungu hicho kwa maneno 300 kwa kuzingatia vipengele vya ufupisho
- Kuwasilisha ufupisho darasani ili wenzake wamtolee maoni
- Kurekebisha ufupisho kwa kuzingatia maoni
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandaa mpangilio wa vidokezo vya insha ya wasifu kuhusu mtu wanaomjua
- Kuandika insha ya wasifu kwa kuzingatia utangulizi, mwili na hitimisho
- Kuwasomea wenzake insha waliyoandika ili wamtolee maoni
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni

Je, jinsi unavyofupisha hadithi ndefu ya Sabra kwa maneno 300 inafanana vipi na mwandishi wa gazeti anayefupisha habari ndefu?
Je, uandishi wa wasifu mzuri unakusaidia vipi kuandika CV bora au kutoa sifa za mtu mbele ya hadhira wakati wa sherehe?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 51
- Kifungu cha Sabra
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 54
- Mifano ya CV na wasifu
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 59
- Chati ya viambishi vya nyakati
- Kadi za sentensi

- Kuwasilisha ufupisho darasani - Kupokea na kutoa maoni - Tathmini ya ubora wa ufupisho
- Kuandika insha ya wasifu - Kusomeana insha - Kutoa na kupokea maoni

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza kwa Kupasha Habari – Uwasilishaji darasani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuwasilisha mazungumzo ya kupasha habari kuhusu mtu kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kusikiliza na kutathmini mazungumzo ya wenzake
- Kutambua kwamba uwasilishaji mzuri wa taarifa za mtu — kama vile anavyofanya mtangazaji wa michezo akitaja mwanariadha mashuhuri au mwanasiasa akiwasilisha wasifu wa mgombeaji — unahitaji usahihi, uangavu na mvuto

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandaa mazungumzo ya kupasha habari kuhusu mtu anayefahamika katika sekta ya michezo au sanaa
- Kuwasilisha mazungumzo hayo darasani kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kusikiliza na kutathmini mazungumzo ya wenzake
- Kutoa maoni ya ujenzi kwa heshima

Je, mtangazaji wa michezo anayetaja mwanariadha na mwanasiasa anayewasilisha wasifu wa mgombeaji wanatumia vipengele vipi vya kupasha habari unavyoweza kuviga darasani?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 48
- Kinasasauti / rununu
- Orodha ya tathmini

- Uwasilishaji darasani - Kutathmini wenzake - Kutoa maoni ya ujenzi

Kusoma

Ufupisho – Tathmini na uboreshaji wa ufupisho

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufupisha vifungu mbalimbali vya kupasha habari kutoka vyanzo tofauti
- Kutathmini ubora wa ufupisho wake na wa wenzake
- Kutambua kwamba kutambua kifungu kilichofupishwa vizuri — ambacho kimehifadhi ujumbe asilia bila kupoteza maudhui — ni stadi inayohitajika pia katika kusoma ripoti za biashara, habari za mtandaoni na makala za kisayansi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafuta vifungu mbalimbali vya kupasha habari mtandaoni au maktabani
- Kufupisha vifungu hivyo kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kuwasilisha ufupisho kwa wenzake ili wamtolee maoni
- Kutathmini kama kifungu kimefupishwa vizuri bila kupoteza ujumbe

Je, jinsi unavyotambua kwamba habari ya mtandaoni imefupishwa vizuri bila kupoteza ujumbe inafanana vipi na jinsi unavyohakiki ubora wa ufupisho wako wa darasa?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 51
- Vifungu vya mtandao
- Magazeti
- Vifaa vya kidijitali

- Kuwasilisha ufupisho - Tathmini ya wenzake - Kujaza orodha hakiki

Kuandika

Uandishi wa Kiuamilifu – Kurekebisha na kuwasilisha insha ya wasifu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kurekebisha insha ya wasifu kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kuwasilisha insha iliyorekebishwa kwa ufasaha
- Kutambua kwamba uhariri na uboreshaji wa kazi ya uandishi kabla ya kuwasilisha ni tabia inayotumiwa na waandishi wa vitabu, waandishi wa habari na wanaofanya maombi ya kazi wanaohakiki CV zao mara kwa mara

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuhariri insha ya wasifu aliyoiandika kwa kuzingatia ujumbe, muundo, mtindo na tahajia
- Kusoma insha iliyorekebishwa kwa sauti ili kuhakikisha mtiririko mzuri
- Kuwasilisha insha kwa wenzake au mwalimu kwa ajili ya tathmini
- Kutumia maoni ya mwisho kuboresha kazi yake

Je, uhariri wa makini wa insha ya wasifu kabla ya kuwasilisha unafanana vipi na mwandishi wa habari anayehakiki makala yake mara tatu kabla ya kuchapisha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 54
- Insha za awali za wanafunzi
- Vifaa vya kidijitali

- Kuwasilisha insha iliyorekebishwa - Tathmini ya mwalimu - Potifolio

Matumizi ya Lugha
USALAMA BARABARANI

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Nyakati na Hali – Wakati ujao
Kusikiliza kwa Kupata Habari – Maana na Miktadha
Kusoma kwa Mapana – Vipengele na Umuhimu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya wakati ujao
- Kutambua kiambishi cha wakati ujao (-ta-) katika vitenzi
- Kutumia wakati ujao ipasavyo katika sentensi na vifungu
- Kubadilisha sentensi kati ya nyakati zote tatu kwa usahihi
- Kutambua kwamba wakati ujao unatumiwa kuelezea ndoto na mipango — kama vile mwanasiasa anayowaahidi wananchi au mwanafunzi anayeandika barua ya maombi ya kazi akielezea atakavyofanya
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kupata habari ili kuipambanua
- Kutambua miktadha ambapo usikilizaji wa kupata habari hufanyika katika jamii
- Tambua thamani ya kusikiliza kwa makini katika mazungumzo ya kila siku kama vile kusikiliza maagizo ya dereva au matangazo ya trafiki

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua vitenzi vilivyo katika wakati ujao katika sentensi na matini
- Kubadilisha sentensi kutoka wakati uliopo au uliopita hadi wakati ujao
- Kujaza jedwali la nyakati tatu kwa vitenzi mbalimbali
- Kutunga kifungu cha aya moja kuhusu ndoto za vipaji vya vijana kwa kutumia wakati ujao
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadiliana kuhusu maana ya kusikiliza kwa kupata habari
- Kutambua miktadha kama vile taarifa za habari, maelezo ya usalama barabarani, warsha na mikutano
- Kuchunguza vipengele vya kuzingatia katika usikilizaji huu

Je, wakati ujao unatumiwa vipi na mwanasiasa anayowaahidi wananchi na mwanafunzi anayeandika barua ya maombi ya kazi, na tofauti yao ni ipi?
Je, ni wakati gani muhimu kusikia habari kwa makini katika maisha ya kila siku, kama vile unaposikia maagizo ya trafiki barabarani?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 60
- Chati ya nyakati zote tatu
- Kadi za sentensi
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 65
- Chati
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 68
- Vitabu vya ziada
- Matini za kidijitali
- Kamusi

- Kutambua vitenzi vya wakati ujao - Kubadilisha sentensi kati ya nyakati - Kutunga kifungu - Kujaza jedwali
- Kujibu maswali - Kujadiliana darasani - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Ratiba
Mnyambuliko wa Vitenzi – Kauli ya Kutenda

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ratiba ili kuipambanua
- Kujadili umuhimu wa ratiba katika maisha ya kila siku
- Tambua jinsi ratiba, kama vile mpango wa safari au ratiba ya barabara, inavyosaidia watu kuepuka ajali na msongamano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutumia kamusi na mtandao kupata maana ya ratiba
- Kujadili umuhimu wa ratiba na miktadha yake
- Kusoma mifano ya ratiba mbalimbali

Ratiba ina umuhimu gani katika maisha ya kila siku, kama vile kupanga safari au ratiba ya masomo?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 70
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya ratiba
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 74
- Chati ya vitenzi

- Kujibu maswali - Kujadiliana darasani

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kupata Habari – Vipengele vya Kuzingatia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika usikilizaji wa kupata habari (ufahamu wa msamiati, umakinifu, upangaji habari)
- Kusikiliza habari na kutambua ujumbe mkuu
- Tambua thamani ya kusikiliza maelekezo ya usalama kwa makini kama vile wakati mwanaanga akipewa maagizo ya safari

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vipengele vya usikilizaji
- Kusikiliza matini kutoka kwa mgeni au kifaa cha kidijitali
- Kutambua msamiati na ujumbe kutoka kwa matini hiyo

Ni vipengele vipi muhimu vya kuzingatia ili upate ujumbe sahihi unaposikiliza maelekezo ya usalama barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 65
- Kifaa cha kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua msamiati - Kujibu maswali - Kufanyiana tathmini

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Mapana – Kusoma Matini ya Kujichagulia
Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele vya Ratiba

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma matini ya kujichagulia akizingatia ujumbe na msamiati
- Kutambua ujumbe na kuandika muhtasari wa matini
- Tambua jinsi kusoma makala kuhusu usalama barabarani, kama vile takwimu za ajali, kunavyomfanya mtu awe na uamuzi bora barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujichagulia matini inayohusu usalama barabarani
- Kutambua msamiati mpya na kueleza maana zake
- Kuandika muhtasari wa ujumbe wa matini

Je, unafanya nini ili kupata ujumbe sahihi kutoka kwa matini unayoijichagulia kusoma kuhusu usalama barabarani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 68
- Matini mbalimbali za kujichagulia
- Kamusi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 70
- Mfano wa ratiba
- Vifaa vya kidijitali

- Kutoa muhtasari - Kujibu maswali - Kutambua msamiati

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Mnyambuliko wa Vitenzi – Kauli ya Kutendea
Kusikiliza kwa Kupata Habari – Mazungumzo Kuhusu Usalama Barabarani
Kusoma kwa Mapana – Msamiati na Muhtasari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili sifa bainifu za kauli ya kutendea
- Kutambua na kutumia vitenzi katika kauli ya kutendea
- Tambua jinsi kauli ya kutendea, kama vile "msaidia", "mwelezea", inavyotumiwa kuelezea vitendo vya usaidizi kama vile polisi kumsaidia mtu aliyejeruhiwa barabarani
Mwisho wa funzo,
- Kutoa muhtasari wa ujumbe wa matini ya kujichagulia
- Kutambua msamiati na kuutumia ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi kurekodi msamiati mpya kutoka kwa makala za usalama barabarani unavyosaidia kuboresha mawasiliano halisi barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili sifa bainifu za kauli ya kutendea kwa mifano
- Kutambua vitenzi vya kauli ya kutendea kwenye kifungu
- Kugeuza vitenzi kutoka kauli ya kutenda hadi kutendea
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuwasilisha muhtasari wa matini kwa wenzake
- Kutumia kamusi kueleza msamiati mpya
- Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati uliotambuliwa

Vitenzi vya kauli ya kutendea, kama vile "msaidia" au "mwelezea," vinatumiwa vipi kuelezea vitendo vya faida kwa wengine kama vile katika usalama barabarani?
Je, unarekodi vipi msamiati mpya unaojifunza kutoka kwa matini za usalama barabarani ili uutumie ipasavyo baadaye?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 75
- Kadi za vitenzi
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 66
- Matini ya mwalimu
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 68
- Shajara ya msamiati
- Kamusi

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Jedwali la mnyambuliko
- Kutoa muhtasari - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Ratiba ya Uhamasishaji
Mnyambuliko wa Vitenzi – Kauli ya Kutendwa na Kutendewa

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika ratiba ya uhamasishaji wa usalama barabarani akizingatia vipengele vifaavyo
- Kusambaza ratiba kwa wenzake na kupata maoni
- Tambua jinsi kuandika ratiba halisi, kama ya sherehe ya shule au hafla ya kijamii, inavyosaidia watu wote kushiriki bila mkanganyiko

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika ratiba ya uhamasishaji wa usalama barabarani
- Kutumia kifaa cha kidijitali kutuma ratiba kwa wenzake
- Kupata maoni na kurekebisha ratiba

Je, unaandika vipi ratiba ya hafla ya uhamasishaji wa usalama barabarani ili kila mshiriki ajue jukumu lake na wakati wake?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 70
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya ratiba
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 78
- Jedwali la mnyambuliko

- Kuandika ratiba - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

KUKABILIANA NA MABADILIKO YA MAISHA YA KIBINAFSI

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kupambanua – Maana na Vipengele
Kusoma kwa Kina – Maana na Umuhimu wa Mbinu ya Kurashia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kupambanua
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kusikiliza kwa kupambanua (msamiati, viziada lugha, kiimbo)
- Tambua jinsi kusikiliza kwa makini mazungumzo ya wazazi au washauri kuhusu mabadiliko ya maisha inavyosaidia kufanya maamuzi bora

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kupambanua
- Kujadili vipengele mbalimbali vya kuzingatia
- Kutafiti vitabuni au mtandaoni kuhusu vipengele hivi

Je, unasikiliza vipi mazungumzo ya mshauri au mwalimu kuhusu mabadiliko ya maisha ili uweze kuyaelewa na kuyafuata?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 87
- Matini mbalimbali

- Kujibu maswali - Kujadiliana darasani

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uhariri – Maana na Umuhimu wa Kuhariri Matini
Ukanushaji – Wakati Uliopita

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uhariri wa matini
- Kujadili umuhimu wa uhariri katika uandishi
- Tambua jinsi uhariri, kama vile kusahihisha ujumbe wa barua au makala ya gazeti, unavyohakikisha habari inaeleweka na kuaminika na hadhira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya uhariri
- Kujadili hatua na kanuni za uhariri
- Kutambua makosa ya kisarufi na kitahajia katika sentensi

Kwa nini ni muhimu kuhariri kazi yako ya uandishi kama vile ripoti au barua ya maombi ya kazi kabla hujawasilisha kwa hadhira lengwa?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Matini yenye makosa
- Chati
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 94
- Chati ya ukanushaji
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua makosa - Kujibu maswali

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma
Kuandika

Kusikiliza kwa Kupambanua – Kupambanua Maana na Mielekeo
Kusoma kwa Kina – Kutumia Mbinu ya Kurashia
Uhariri – Hatua na Kanuni za Kuhariri Matini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua maana na mielekeo ya ujumbe kutoka kwa matini ya kusikiliza
- Kueleza usahihi wa ujumbe kwa kuzingatia msamiati, viziada lugha na kiimbo
- Tambua jinsi kupambanua ujumbe wa mshauri au mzazi, kwa mfano kutofautisha ushauri wa kweli na wa hisia tu, inavyosaidia maamuzi bora maishani
Mwisho wa funzo,
- Kusoma matini kwa kutumia mbinu ya kurashia
- Kutambua maneno muhimu, utangulizi na hitimisho
- Tambua jinsi mbinu ya kurashia inavyosaidia mwanafunzi kupitia haraka matini nyingi za mitihani au vitabu vya ziada bila kupoteza ujumbe muhimu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza matini kutoka kwa mwalimu au mgeni
- Kutambua mielekeo ya ujumbe
- Kujadili vipengele vilivyotumiwa
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kupitia matini kwa haraka na kutambua sehemu muhimu
- Kusoma matini ya "Hatma ya Ziara" kwa kurashia
- Kuwasilisha ujumbe wa matini kwa wenzake

Unawezaje kupambanua kama mshauri anakuambia ukweli au akuambia tu unachopenda kusikia, kwa kuzingatia sauti yake na maneno anayotumia?
Je, unafanya nini unapotaka kupata haraka ujumbe wa sura nzima bila kusoma kila sentensi, kama vile unapopitia kitabu cha historia kabla ya mtihani?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Matini ya kusikiliza
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 88
- Matini ya "Hatma ya Ziara"
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Makala yenye makosa
- Orodha ya kanuni za uhariri

- Kutambua mielekeo - Kujadiliana - Kufanyiana tathmini
- Kutoa ujumbe wa matini - Kujibu maswali - Kufanyiana tathmini

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Ukanushaji – Wakati Uliopo
Kusikiliza kwa Kupambanua – Mazungumzo Kuhusu Mabadiliko ya Maisha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili viambishi vya ukanushaji wa wakati uliopo
- Kutambua na kutumia ukanushaji wa wakati uliopo ipasavyo
- Tambua jinsi ukanushaji wa wakati uliopo unavyotumiwa kuelezea tabia ambazo mtu hazifanyi, kama vile "Sisomi bila kuelewa" au "Situmii muda mwingi kwenye mitandao ya kijamii"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili viambishi vya ukanushaji wa wakati uliopo
- Kusoma kifungu na kutambua vitenzi vilivyokanushwa
- Kutunga sentensi za ukanushaji wa wakati uliopo

Unatumia vipi kiambishi kanushi kueleza tabia unayoiepuka sasa hivi, kama vile kueleza kwa mzazi wako kwamba "Sisomi usiku wa manane" au "Sijihusishi na tabia mbaya"?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 96
- Chati ya ukanushaji
- Kifungu cha mfano
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 85
- Vifaa vya kidijitali
- Mwongozo wa mazungumzo

- Kutambua viambishi - Kanusha sentensi - Kutunga sentensi

Kusoma

Kusoma kwa Kina – Msamiati na Ujumbe kutoka Matini iliyorashiwa

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutoa msamiati na maana yake kutoka kwa matini iliyorashiwa
- Kutumia msamiati uliotambuliwa kutunga sentensi
- Tambua jinsi kurekodi na kujifunza msamiati mpya kutoka kwa vitabu unavyovisoma unavyoongeza ujuzi wa mawasiliano katika mazingira ya kazini na darasani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua msamiati mpya kutoka kwa matini iliyosomwa
- Kutumia kamusi kueleza maana
- Kuandika sentensi kwa msamiati mpya na kurekodi katika shajara

Je, unarekodi vipi msamiati mpya unaouona unapopitia haraka makala ili uweze kuutumia baadaye katika mazungumzo au uandishi wako?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 88
- Shajara ya msamiati
- Kamusi

- Kutoa msamiati - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uhariri – Kuhariri Matini ya Mwanafunzi
Ukanushaji – Wakati Ujao

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika makala kuhusu suala mtambuko na kuihariri
- Kupata maoni ya mwenzake na kurekebisha makala
- Tambua jinsi uhariri wa kazi ya mwenzako, kama vile kusahihisha barua ya rafiki au makala ya gazeti la shule, unavyokuza ushirikiano na ustadi wa lugha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika makala yenye aya tatu kuhusu mabadiliko ya maisha
- Kutoa makala kwa mwenzake ahariri
- Kusikia maoni na kurekebisha

Je, unasaidiaje mwenzako kuboresha kazi yake ya uandishi bila kumkera, kama vile unavyopitia insha yake na kutoa maoni ya kujenga?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 91
- Daftari la mwanafunzi
- Orodha hakiki ya uhariri
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 98
- Chati ya ukanushaji
- Vifaa vya kidijitali

- Kuhariri makala - Kufanyiana tathmini - Kusomeana kazi

KUDHIBITI TAKA KATIKA MAZINGIRA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma
Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Maana na Miktadha
Kusoma kwa Ufasaha – Vipengele vya Kuzingatia
Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Notisi
Aina za Maneno – Vielezi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kujadili miktadha ambapo uzungumzaji huu hutokea (tamasha, sherehe, mikutano)
- Tambua jinsi uwezo wa kuzungumza papo kwa hapo, kama vile kujibu swali la mhariri wa gazeti au kuwasilisha ripoti ya dharura, unavyokuwa muhimu katika mazingira ya kazi
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya notisi ili kuipambanua
- Kueleza umuhimu wa notisi katika mawasiliano
- Tambua jinsi notisi, kama vile notisi ya mkutano wa wazazi au tangazo la kampuni, inavyofanikisha mawasiliano ya haraka na wazi katika mazingira ya biashara na serikali

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafiti maana ya uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kujadili miktadha ambapo hutokea
- Kutambua kanuni za uzungumzaji huu
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya notisi na umuhimu wake
- Kutafiti mtandaoni mifano ya notisi
- Kujadili vipengele vya notisi kwa kurejelea mfano

Je, unajua nini cha kusema unapoulizwa ghafla kutoa maoni kuhusu usafi wa mazingira katika mkutano wa jamii bila maandalizi yoyote?
Je, notisi tofautianaje na ujumbe wa kawaida wa simu, na kwa nini notisi rasmi ya mkutano au tukio ina nguvu zaidi ya mawasiliano ya kila siku?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Video za usomaji
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Mfano wa notisi
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 110
- Chati ya vielezi

- Kujibu maswali - Kujadiliana
- Kujibu maswali - Kutambua vipengele - Kujadiliana

Kusikiliza na Kuzungumza

Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Kanuni za Kuzingatia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kusikiliza mfano wa uzungumzaji kutoka kwa mwalimu au kifaa cha kidijitali
- Tambua jinsi kanuni za uzungumzaji wa papo kwa hapo, kama kulenga hadhira na kutumia toni ifaayo, zinavyofanya kazi kama vile zinazotumiwa na waandishi wa habari wa redio

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za uzungumzaji wa papo kwa hapo
- Kusikiliza mfano wa uzungumzaji
- Kutambua kanuni zilizozingatiwa

Ukiomba kunena ghafla katika sherehe ya shule kuhusu udhibiti wa taka, unazingatia kanuni zipi ili ujumbe wako ufike kwa hadhira bila mkanganyiko?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni

- Kutambua kanuni - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha – Kusoma Kifungu cha Maelezo
Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele vya Notisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu cha maelezo kuhusu udhibiti wa taka akizingatia matamshi bora, kasi ifaayo (maneno 125 kwa dakika), kiimbo na viziada lugha
- Kujadili vipengele vya kusoma kwa ufasaha vilivyodhihirika
- Tambua jinsi kusoma kwa ufasaha, kama ilivyo kwa wasomaji wa matangazo ya bidhaa, kunavyojenga imani na kuvutia watazamaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha maelezo kuhusu udhibiti wa taka kwa kuzingatia vipengele vyote
- Kujadili jinsi ulivyosoma
- Kupata maoni ya wenzake

Unaona tofauti gani kati ya kusoma kwa ufasaha na bila ufasaha unaposikiliza matangazo ya redio kuhusu usafi wa mazingira au programu ya watoto?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Kifungu cha maelezo
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Mfano wa notisi

- Kusoma kwa sauti - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Maneno – Viunganishi
Uzungumzaji wa Papo kwa Hapo – Mazoezi ya Kuzungumza

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya viunganishi na mifano yake
- Kutumia viunganishi mbalimbali ipasavyo katika sentensi
- Tambua jinsi viunganishi kama "na," "lakini," "kwa sababu" vinavyounganisha mawazo katika hoja za mazungumzo, kama vile "Tutadhibiti taka kwa sababu tutunzapo mazingira tunaepuka magonjwa"

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana na aina za viunganishi
- Kutambua viunganishi kwenye kifungu cha maelezo
- Kujaza nafasi kwa viunganishi vifaavyo

Tofauti ya sentensi "Tupa taka. Weka mazingira safi" na "Tupa taka ili uweke mazingira safi" ni ipi, na kiunganishi hicho kinabadilisha vipi nguvu ya ujumbe?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 111
- Kifungu cha maelezo
- Kadi za viunganishi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 102
- Mwongozo wa maigizo
- Vifaa vya kidijitali

- Kujaza pengo - Kutunga sentensi - Kutunga aya

Kusoma
Kuandika
Matumizi ya Lugha

Kusoma kwa Ufasaha – Msamiati na Ujumbe kutoka Kifungu cha Maelezo
Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Notisi ya Mkutano
Aina za Maneno – Vihusishi na Vihisishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutafiti vifungu zaidi vya maelezo na kuvisoma kwa ufasaha
- Kutambua msamiati na ujumbe kutoka kwa vifungu
- Tambua jinsi kutafuta na kusoma makala za kidijitali kuhusu udhibiti wa taka, kama vile ripoti za shirika la mazingira, kunavyosaidia kuunda hoja za kukingaa mazingira
Mwisho wa funzo,
- Kuandika notisi ya mkutano wa chama cha mazingira kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kusambaza notisi na kupata maoni ya wenzake
- Tambua jinsi ujuzi wa kuandika notisi unavyofaa katika mazingira ya kazi, kama vile msaidizi wa ofisi au mwandishi wa habari anayehitaji kupeleka taarifa haraka

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafuta vifungu vya maelezo vitabuni au mtandaoni
- Kusoma kwa kuzingatia vipengele vya ufasaha
- Kuandika msamiati na ujumbe kwenye shajara
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika notisi ya mkutano wa uhamasishaji wa mazingira
- Kuwasambazia wenzake notisi na kupata maoni
- Kurekebisha notisi kulingana na maoni

Je, unawezaje kutumia vifungu vya maelezo uvisomavyo mtandaoni kuhusu udhibiti wa taka kuunda hoja za kushawishi watu wengine waache kutupa taka hovyo?
Je, unaandika vipi notisi inayojibu maswali yote muhimu – nini kitafanyika, wapi, lini, na nani anahusika – kwa lugha fupi, wazi na ya kuvutia hadhira?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 104
- Matini za kidijitali
- Shajara ya msamiati
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 107
- Daftari au tarakilishi
- Orodha hakiki ya notisi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 113
- Mazungumzo ya mfano
- Kadi za vihisishi

- Kusoma kwa sauti - Kutambua msamiati - Kufanyiana tathmini
- Kuandika notisi - Kufanyiana tathmini - Orodha hakiki

UADILIFU KATIKA UONGOZI SHULENI

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kuzungumza kwa Ufasaha – Maana na Sifa za Mjadala
Kusoma kwa Ufahamu – Maana na Vipengele vya Kifungu Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya mjadala na kuupambanua na aina nyingine za mazungumzo
- Kujadili sifa za mjadala
- Tambua jinsi stadi za mjadala, kama vile kujadili ahadi za mgombea wa kiti au kupinga sera ya kampuni, zinavyosaidia mtu kujiamini na kulinda haki zake katika mazingira ya kazi na jamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya mjadala
- Kujadili sifa za mjadala (pande mbili, utaratibu, hoja thabiti)
- Kutambua mjadala kutoka kwa aina nyingine za mazungumzo

Mjadala unatofautiana vipi na mazungumzo ya kawaida ya baina yako na rafiki, na stadi gani za mjadala zinakusaidia unapohitajika kutetea haki yako kazini au mbele ya mamlaka?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya sifa
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Chati ya vipengele

- Kujibu maswali - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Maana na Umuhimu wa Shajara
Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Mkato

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya shajara ili kuibainisha
- Kujadili umuhimu wa shajara katika uandishi wa kiuamilifu
- Tambua jinsi shajara, kama vile shajara ya kiranja mkuu au ya meneja wa mradi, inavyosaidia mtu kukumbuka majukumu na kushirikiana na wenzake bila mkanganyiko

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya shajara
- Kujadili umuhimu wake na aina zake
- Kusoma mifano ya shajara ya kibinafsi na rasmi

Je, kiongozi wa mradi wa shule asingetumia shajara, ni changamoto zipi angeweza kukabili katika kusimamia shughuli na wanachama wake?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 128
- Chati ya maneno ya mkato

- Kujibu maswali - Kutambua vipengele - Kujadiliana

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza kwa Ufasaha – Kanuni za Kuandaa Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za kuandaa mjadala (kutafiti, kuielewa hadhira, kujua malengo)
- Kusikiliza mfano wa mjadala na kutambua hoja
- Tambua jinsi kujiandaa vizuri kwa mjadala, kama vile muundo wa hoja za mahojiano ya kazi, unavyomfanya mtu atamkwe na kuaminiwa na wasikilizaji wake

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za kuandaa mjadala
- Kusikiliza mfano wa mjadala
- Kutambua hoja za kuunga mkono na kupinga

Kabla ya kushiriki mjadala shuleni kuhusu uadilifu wa kiongozi, unatayarisha vipi hoja zako ili zisimame imara dhidi ya upinzani wa upande mwingine?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za kuandikia hoja

- Kutambua hoja - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika
Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Kusoma kwa Ufahamu – Kusoma Kifungu Simulizi na Kutambua Ujumbe
Uandishi wa Kiuamilifu – Vipengele na Aina za Shajara
Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Kuambatanisha
Kuzungumza kwa Ufasaha – Mazoezi ya Kushiriki Mjadala

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu simulizi kuhusu mkutano wa wazazi shuleni
- Kutambua ujumbe, kupanga matukio na kueleza msamiati
- Tambua jinsi stadi za kuelewa kifungu simulizi zinavyofaa kwa kuelewa ripoti za biashara, barua za shirika au hadithi za habari zinazochapishwa gazetini
Mwisho wa funzo,
- Kueleza mbinu ya kuambatanisha katika uundaji wa maneno
- Kutambua na kuunda nomino ambata
- Tambua jinsi nomino ambata kama "baruapepe," "kipazasauti," au "mwanaanga" zilivyoundwa kujibu mahitaji ya mawasiliano ya kisasa na teknolojia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu simulizi cha "Mkutano wa Wazazi Shuleni Mamboleo"
- Kutambua ujumbe, kupanga matukio na kueleza msamiati
- Kujibu maswali ya ufahamu
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza mbinu ya kuambatanisha kwa mifano
- Kutambua nomino ambata kwenye kifungu
- Kuunda nomino ambata na kuziandika katika sentensi

Unapanga vipi matukio ya habari uliyoisoma katika gazeti ili kuelewa ni tukio gani lilitangulia na ni nini lililofuata, kama vile katika ripoti ya uchaguzi wa viongozi wa shule?
Nomino kama "baruapepe" na "kipazasauti" ziliundwa kwa njia ya kuambatanisha ili kuelezea vitu vipya vya teknolojia – unafikiri lugha ingefanya nini bila mbinu hii ya kuunda maneno mapya?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Kifungu simulizi
- Kamusi
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Mifano ya shajara
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 130
- Chati ya nomino ambata
- Vifaa vya kidijitali
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 119
- Karatasi za hoja

- Kujibu maswali - Kupanga matukio - Kutambua msamiati
- Kuunda nomino ambata - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufahamu – Msamiati na Maswali ya Ufahamu
Uandishi wa Kiuamilifu – Kuandika Shajara ya Uchaguzi wa Viongozi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia msamiati kutoka kwa kifungu simulizi ipasavyo katika sentensi
- Kutoa maoni kuhusu ujumbe wa kifungu
- Tambua jinsi kuelewa na kutumia msamiati mzuri wa kifungu simulizi unavyokuwezesha kuzungumza na kuandika kwa ufasaha zaidi, kama vile ripoti ya mwandishi wa habari au mshairi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana za msamiati kutoka kwa kifungu
- Kutunga sentensi kwa msamiati huo
- Kujadili ujumbe wa kifungu na kuwasilisha maoni

Je, unawezaje kutumia msamiati tajiri wa kifungu simulizi ulichokisoma katika mazungumzo yako ya kila siku ili uonekane ni mtu wa lugha bora na anayeaminika?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 121
- Kamusi
- Daftari la msamiati
Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 124
- Daftari au tarakilishi
- Mifano ya shajara

- Kutunga sentensi - Kujibu maswali - Kufanyiana tathmini

Matumizi ya Lugha

Uundaji wa Maneno – Mbinu ya Uradidi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza mbinu ya uradidi katika uundaji wa maneno
- Kutambua na kuunda maneno ya uradidi
- Tambua jinsi maneno ya uradidi kama "polepole," "tembeatembea," au "mmojammoja" yanavyofanya lugha iwe ya kuvutia na yenye msisitizo, kama vile katika ushairi, michezo ya watoto au matangazo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza mbinu ya uradidi kwa mifano
- Kutambua maneno ya uradidi kwenye sentensi
- Kuunda maneno ya uradidi na kutunga sentensi

Maneno ya uradidi kama "haraka haraka" au "mmojammoja" yanabeba nguvu ya msisitizo – yanabadilika vipi maana ya sentensi unapotumia uradidi badala ya neno moja tu?

Akili Pevu Kiswahili Gredi 10 uk. 131
- Chati ya uradidi
- Vifaa vya kidijitali

- Kuunda maneno ya uradidi - Kutunga sentensi - Kufanyiana tathmini

JINSIA NA TAALUMA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani
Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uzungumzaji wa kushawishi ili kuutofautisha na aina nyingine za uzungumzaji
- Kutambua miktadha ambapo uzungumzaji wa kushawishi hufanyika
- Heshimu mchango wa wenzake katika majadiliano ya darasa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kuzungumza kwa kushawishi
- Kutambua miktadha ya kishawishi (biashara, siasa, maabadini)
- Kujadili tofauti kati ya uzungumzaji wa kawaida na wa kushawishi

Uzungumzaji wa kushawishi hutofautiana vipi na mazungumzo ya kawaida?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 134–135
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 137–138
- Vifungu vya gazeti
- Chati ya vipengele

- Maswali na majibu - Kujadiliana darasani - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha
Vinyume – Vinyume vya nomino
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha ya masimulizi kutokana na picha
- Kutambua vipengele vya muundo wa insha hii (kichwa, utangulizi, mwili, hitimisho)
- Furahia kuandika insha ya masimulizi kama njia ya kueleza maisha halisi ya watu katika jamii
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za uzungumzaji wa kushawishi
- Kutoa mifano ya matumizi ya lugha ya kuvutia, hisia na ithibati
- Heshimu haki ya jinsia zote kushiriki katika taaluma mbalimbali bila ubaguzi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama picha mbalimbali na kuzielezeana
- Kujadili ujumbe unaoweza kutolewa na picha
- Kutambua muundo wa insha ya masimulizi ya picha
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutazama video ya mazungumzo ya kushawishi
- Kujadili kanuni zilizotumika (ujumbe, lugha ya hisia, sauti, viziada lugha)
- Kuandaa vidokezo vya hotuba ya kushawishi

Unazingatia nini unapoandika masimulizi kutokana na picha?
Ni kanuni zipi muhimu za kuzingatia ili kushawishi hadhira?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141
- Picha mbalimbali
- Mifano ya insha
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 146–149
- Kadi za nomino
- Chati ya vinyume
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 135–136
- Vifaa vya kidijitali (video)
- Karatasi za hoja

- Kutambua muundo - Kujadili ujumbe wa picha - Orodha hakiki
- Kutambua kanuni - Kutathmini video - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kufupisha kifungu
- Kudondoa hoja kuu na kuziandika kwa maneno yake mwenyewe
- Tumia ufupisho katika kazi za kila siku kama vile kuandaa madokezo ya mkutano au kuandika ripoti fupi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha kupasha habari kuhusu jinsia na taaluma
- Kutambua hoja kuu katika kila aya
- Kuandaa rasimu ya ufupisho kwa maneno ya mwanafunzi mwenyewe

Unazingatia nini unapofupisha kifungu cha habari?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 138–140
- Kifungu cha habari (gazeti au mtandao)
- Daftari
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141–145
- Picha 3–4 zinazohusiana
- Mwongozo wa kuandika

- Kutambua hoja kuu - Kuandika ufupisho - Wanafunzi kufanyiana tathmini

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Vinyume – Vinyume vya vitenzi
Kuzungumza kwa Ufasaha – Ushawishi kuhusu ukweli fulani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya vinyume vya vitenzi
- Kutambua vitenzi vya kauli ya kutendua vinavyounda vinyume
- Tumia vinyume vya vitenzi katika mazungumzo kama vile kuingia/kutoka au jenga/bomoa ili kuwasiliana kwa uwazi zaidi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vitenzi na vinyume vyake (vaa–vua, jenga–bomoa)
- Kuandika sentensi upya kwa kutumia kinyume cha kitenzi
- Kugeuza sentensi zilizo na vitenzi vya kauli ya kutenda hadi kutendua

Vitenzi vya kinyume hutusaidia vipi kuwasilisha maana tofauti?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 150–152
- Kapu la maneno
- Chati ya vitenzi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 135–136
- Vifaa vya kurekodi
- Orodha hakiki ya kanuni

- Kuambatanisha vitenzi na vinyume - Kutunga sentensi - Kujaza pengo

Kusoma
Kuandika

Ufupisho – Kifungu cha kupasha habari
Uandishi wa Kiubunifu – Masimulizi kutokana na picha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufupisha aya tano za mwanzo za kifungu kwa maneno 150
- Kuwasilisha ufupisho kwa wenzake na kupokea maoni
- Tumia ufupisho kuhifadhi muda kama unavyofanya unapotafuta habari kwa haraka magazetini au mtandaoni

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu kirefu na kukifupisha kwa maneno 150
- Kuwasilisha ufupisho darasani
- Kurekebisha ufupisho kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, ufupisho wako unahifadhi ujumbe wa asili wa kifungu?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 140
- Kifungu cha habari kirefu
- Vigezo vya ufupisho
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 141–145
- Vigezo vya tathmini
- Daftari/tarakilishi

- Kuandika ufupisho - Uwasilishaji - Kutathmini ufupisho wa mwenzake

Matumizi ya Lugha
KUHESHIMU TAMADUNI ZA WENGINE

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Vinyume – Vinyume vya vivumishi na vihusishi
Usikilizaji Husishi
Kusoma kwa Mapana – Matini ya kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vinyume vya vivumishi (baya–bora, fupi–refu, dogo–kubwa)
- Kutambua vinyume vya vihusishi vya mahali na wakati (mbele–nyuma, kabla–baada)
- Tumia vinyume vya vivumishi na vihusishi katika maelezo ya kila siku kama vile kuelezea umbali, ukubwa au wakati wa matukio
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya usikilizaji husishi
- Kutambua miktadha ambapo usikilizaji husishi hutokea (darasani, hospitalini, kidiplomasia)
- Thibitisha kwamba kusikiliza kwa makini huleta manufaa kama vile kutatua migogoro au kujenga mahusiano bora kazini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili vinyume vya vivumishi na kutoa mifano
- Kutambua vinyume vya vihusishi kwenye kifungu
- Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya vivumishi na vihusishi
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya usikilizaji husishi
- Kujadili miktadha ya usikilizaji husishi
- Kutaja tofauti kati ya kusikiliza tu na kusikiliza kwa makini (husishi)

Vinyume vya vivumishi na vihusishi hutusaidiaje kuelezea ulimwengu unaotuzunguka?
Usikilizaji husishi hutofautiana vipi na kusikiliza tu?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 152–155
- Chati ya vinyume
- Picha zinazoonyesha tofauti
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 157–159
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 160
- Vitabu mbalimbali vya ziada
- Mtandao salama

- Kutambua vinyume - Kutunga sentensi - Kuandika sentensi upya
- Maswali na majibu - Kujadiliana - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Uandishi wa Kiuamilifu – Insha fafanuzi
Aina za Sentensi – Sentensi sahili

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha fafanuzi
- Kutambua vipengele vya insha fafanuzi (maelezo ya kina, uangavu, muundo, nafsi ya tatu)
- Thibitisha kwamba insha fafanuzi inafanana na ripoti rasmi au makala ya kitaaluma unayoweza kuiandika maishani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya insha fafanuzi
- Kusoma mfano wa insha fafanuzi kuhusu heshima kwa tamaduni
- Kutambua vipengele vya muundo wake

Insha fafanuzi inatofautiana vipi na aina nyingine za insha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 162–163
- Mfano wa insha fafanuzi
- Orodha ya vipengele
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 165–166
- Chati ya aina za sentensi
- Daftari

- Kutambua vipengele - Kulinganisha insha - Maswali ya ufahamu

Kusikiliza na Kuzungumza

Usikilizaji Husishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za usikilizaji husishi (kumtazama mzungumzaji, kuuliza maswali, kuepuka vizuizi)
- Kusikiliza matini ya mgeni mwalikwa au kifaa cha kidijitali
- Heshimu mitazamo ya watu wa tamaduni tofauti kwa kusikiliza bila kuwakataiza au kuwahukumu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za usikilizaji husishi
- Kusikiliza matini inayozungumzia heshima ya tamaduni
- Kutambua kanuni zilizozingatiwa katika kusikiliza

Ni kanuni zipi muhimu za usikilizaji husishi?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 158–159
- Matini ya mwalimu/mgeni
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua kanuni - Maswali ya ufahamu - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Mapana – Matini ya kujichagulia
Uandishi wa Kiuamilifu – Insha fafanuzi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma matini ya kujichagulia kwa kuzingatia ujumbe na msamiati
- Kutambua na kueleza msamiati mpya
- Jenga mazoea ya kusoma makala au vitabu kwa hiari kama unavyoweza kusoma blogu, gazeti au riwaya unayoipenda

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma matini iliyochaguliwa kuhusu tamaduni
- Kutambua msamiati mpya na kuuandika shajara ya msamiati
- Kueleza ujumbe wa matini kwa wenzake

Ujumbe wa matini unakusaidia vipi kuelewa tamaduni za wengine?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 160–161
- Matini ya kujichagulia
- Kamusi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 162–165
- Mwongozo wa muundo
- Daftari/tarakilishi

- Kutambua ujumbe - Shajara ya msamiati - Uwasilishaji darasani

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma
Kuandika

Aina za Sentensi – Sentensi ambatano
Usikilizaji Husishi
Kusoma kwa Mapana – Matini ya kujichagulia
Uandishi wa Kiuamilifu – Insha fafanuzi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya sentensi ambatano
- Kutambua viunganishi vinavyounganisha sentensi mbili sahili (na, au, lakini, bali, hivyo)
- Tumia sentensi ambatano kuunganisha mawazo mawili kama unavyofanya unapoandika barua ya maombi au ripoti ya shughuli
Mwisho wa funzo,
- Kuandika muhtasari wa matini aliyosoma
- Kuwasilisha ujumbe wa matini kwa wenzake na kupokea maoni
- Jenga tabia ya kurekodi ujumbe wa matini unayoisoma ili uweze kurejelea habari hizo baadaye kama unavyohifadhi vidokezo vya mkutano

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma mifano ya sentensi ambatano
- Kujadili sifa za sentensi ambatano
- Kutunga sentensi ambatano kuhusu heshima ya tamaduni
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika muhtasari wa matini ya kujichagulia
- Kuwasilisha muhtasari darasani
- Kurekodi msamiati na muhtasari katika shajara

Sentensi ambatano inakusaidia vipi kuunganisha mawazo mawili?
Je, muhtasari wako unawasilisha vizuri ujumbe wa matini uliyosoma?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 166–167
- Chati ya viunganishi
- Daftari
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 157–159
- Orodha hakiki ya kanuni
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 160–162
- Shajara ya msamiati
- Vigezo vya muhtasari
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 162–165
- Vigezo vya tathmini
- Daftari/tarakilishi

- Kutambua sentensi - Kutunga sentensi - Kujaza pengo
- Kuandika muhtasari - Uwasilishaji - Potifolio

Matumizi ya Lugha

Aina za Sentensi – Sentensi changamano

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya sentensi changamano
- Kutambua kirejeshi (amba- au o-rejeshi) katika sentensi changamano
- Tumia sentensi changamano kuandika maelezo ya kina kama unavyofanya katika ripoti, insha au makala ya habari

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma mifano ya sentensi changamano
- Kutambua sehemu kamili na isiyokamilika
- Kutunga sentensi changamano kuhusu kuheshimu tamaduni

Sentensi changamano inakusaidiaje kuongeza maelezo katika andishi lako?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 167–169
- Chati ya miundo
- Daftari

- Kutambua sentensi - Kutunga sentensi - Wanafunzi kufanyiana tathmini

HUDUMA YA KWANZA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kuhakiki – Matini ya kusikiliza
Kusoma kwa Kina – Mbinu ya kuduhushi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kuhakiki ili kuitofautisha na aina nyingine za kusikiliza
- Kujadili miktadha ambapo usikilizaji wa kuhakiki hutokea (mahojiano, mijadala, taarifa za afya)
- Thibitisha kwamba kusikiliza kwa kuhakiki ni muhimu kama vile daktari anavyohitaji kutathmini taarifa za mgonjwa kabla ya kutoa dawa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kuhakiki
- Kujadili miktadha ya usikilizaji wa kuhakiki
- Kutofautisha kusikiliza kwa kuhakiki na aina nyingine za kusikiliza

Kusikiliza kwa kuhakiki kunatofautiana vipi na usikilizaji wa kawaida?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 171
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya aina za kusikiliza
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 174
- Matini ya mwalimu
- Chati ya mbinu za usomaji

- Maswali na majibu - Kujadiliana darasani - Orodha hakiki

Kuandika
Matumizi ya Lugha

Tafsiri
Isimujamii – Kaida za matumizi ya lugha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya tafsiri na kuitofautisha na ufupisho
- Kueleza umuhimu wa tafsiri katika mawasiliano (kukuza lugha, kufikisha sera, kukuza biashara)
- Thibitisha kwamba tafsiri ni taaluma halisi inayolipa kama unavyoona katika kazi za watafsiri wa kimataifa, mahakamani au hospitalini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya tafsiri
- Kujadili umuhimu wa tafsiri katika miktadha mbalimbali
- Kutambua msamiati wa taaluma ya tafsiri (matini chanzi, matini lengwa, lugha chasili, lugha lengwa)

Tafsiri ina umuhimu gani katika mawasiliano ya jamii?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 177
- Mifano ya tafsiri
- Kamusi
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 180
- Chati ya kaida
- Picha za miktadha mbalimbali

- Maswali na majibu - Kutambua msamiati - Kujadiliana

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma
Kuandika

Kusikiliza kwa Kuhakiki – Matini ya kusikiliza
Kusoma kwa Kina – Mbinu ya kuduhushi
Tafsiri

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili kanuni za kusikiliza kwa kuhakiki (kutofautisha hoja na maoni, kulinganisha mawazo, kuandika muhtasari wa hoja)
- Kusikiliza matini kuhusu huduma ya kwanza na kuitathimini
- Thibitisha kwamba kuhakiki taarifa kunalinda afya yako kama vile daktari anavyochunguza dalili za mgonjwa kabla ya kumtibu
Mwisho wa funzo,
- Kusoma matini ya huduma ya kwanza kwa kutumia mbinu ya kuduhushi
- Kutambua msamiati na matumizi ya lugha katika matini
- Tumia mbinu hii kutafuta habari kwa haraka kama unavyohitaji kupata hatua za dharura kwenye mwongozo wa afya au maelezo ya dawa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili kanuni za kusikiliza kwa kuhakiki
- Kusikiliza matini ya mwalimu au kifaa cha kidijitali kuhusu huduma ya kwanza
- Kutambua kanuni zilizotumika katika kusikiliza
Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma matini kuhusu huduma ya kwanza kwa mbinu ya kuduhushi
- Kutambua msamiati muhimu na matumizi ya lugha
- Kuwasilisha matokeo ya usomaji kwa wenzake

Ni kanuni zipi muhimu za kuzingatia katika kusikiliza kwa kuhakiki?
Unatumia mbinu ya kuduhushi vipi kupata taarifa mahususi?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 171–173
- Matini ya kidijitali au ya mwalimu
- Chati ya kanuni
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 174–176
- Matini ya huduma ya kwanza
- Shajara ya msamiati
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 177–179
- Mifano ya tafsiri (Kiingereza–Kiswahili)
- Kamusi

- Kutambua kanuni - Maswali ya ufahamu - Orodha hakiki
- Kuduhushi matini - Kutambua msamiati - Uwasilishaji darasani

Matumizi ya Lugha
Kusikiliza na Kuzungumza

Isimujamii – Sajili
Kusikiliza kwa Kuhakiki – Matini ya kusikiliza

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya sajili na kutofautisha na kaida za lugha
- Kutambua aina za sajili (shuleni, biashara, dini, michezo, hospitalini, hotelini) na sifa zake
- Tumia sajili inayofaa kulingana na muktadha kama vile unavyobadilisha lugha ukiwa hospitalini, sokoni au kanisani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya sajili (rejesta)
- Kutambua sajili mbalimbali kutoka kwenye mazungumzo ya darasa
- Kujadili sifa za sajili ya shuleni na ya hospitalini

Sajili yako hubadilika vipi unapobadilisha mahali unakozungumza?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 183–184
- Mifano ya mazungumzo ya sajili tofauti
- Vifaa vya kidijitali
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 171–174
- Matini ya kidijitali
- Orodha ya vipengele vya kuhakiki

- Kutambua sajili - Kulinganisha mazungumzo - Kujadiliana

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina – Mbinu ya kuduhushi
Tafsiri

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma matini mpya kwa kutumia mbinu ya kuduhushi na kudondoa msamiati na matumizi ya lugha
- Kurekodi matokeo ya usomaji katika shajara kwa marejeleo ya baadaye
- Jenga tabia ya kuduhushi kama unavyofanya unaposoma mwongozo wa dawa au orodha ya hatua za usalama wa barabarani

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutafuta matini mtandaoni kuhusu suala linaloathiri jamii
- Kusoma kwa kuduhushi na kuandika msamiati na matumizi ya lugha
- Kuwasilisha matokeo na kurekodiwa kwenye shajara

Je, unaweza kutumia mbinu ya kuduhushi katika matini yoyote unayoipata?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 174–177
- Mtandao salama
- Shajara ya msamiati
- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 177–180
- Matini chanzi ya hatua za huduma ya kwanza
- Kamusi ya Kiswahili–Kiingereza

- Kusoma kwa kuduhushi - Shajara ya msamiati - Potifolio

Matumizi ya Lugha

Isimujamii – Sajili

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufafanua sifa za sajili ya biashara, dini, michezo na hospitalini
- Kufanya igizo la mazungumzo kwa kuzingatia sajili na kaida za lugha zilizojifunzwa
- Tumia sajili inayofaa katika miktadha tofauti kama vile unavyobadilisha lugha ukizungumza na daktari, kocha wa michezo au imam

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kujadili sifa za sajili ya biashara, dini, michezo na hospitalini
- Kuchagua sajili mbili na kufanya igizo la mazungumzo
- Kutathmini mazungumzo kwa kuzingatia matumizi ya lugha yaliyofaa

Sifa za sajili mbalimbali zinatofautiana vipi kulingana na muktadha?

- Akili Pevu Kiswahili Gredi ya 10 uk. 183–193
- Mifano ya mazungumzo
- Vigezo vya tathmini

- Igizo la mazungumzo - Wanafunzi kufanyiana tathmini - Jitathmini